باب سى و پنجم « 1 » در معرفت توتيا و اثمد و شاذنج و خاصيت و منفعت آن
سنگ توتيا بر انواع است . بعضى از آن صناعى است و بعضى كانى است .
آنچ صناعى است توتياى نايژه گويند و آن در حدود كرمان مىباشد در ديه « 2 » .
و معدنى را توتياى فيدى گويند . معدن آن در زمين عرب در كوه فيدست . آن را در رودخانه از ميان ريگ مىيابند . لونش سبز شفّاف باشد . مشابهتى دارد به صابونى .
و نوعى ديگرست كى آن را توتياى ديكك گويند . از بحر هند بر موج به كناره مىافتد . آن را توتياى هندى نيز گويند .
و نوعى ديگرست معدنى كه آن را توتياى پيكانك گويند .
و نوعى است ديگر لون آن به غايت سفيد و به نمك مشابهتى دارد ، و لطيفترين توتياها آن است .
و نوعى است ديگر زرد فام .
و توتياى كرمانى را چنان حاصل كنند كه تنورى بسازند و ميخهاى سفالين در ديوار آن نصب كنند و سنگ توتيا بر دكانچهء آنجا بريزند و آتشى قوى كنند . بخارى از سوختن آن سنگها برمىخيزد و بر آن ميخهاى سفالين مىنشيند . چون آتش بازگيرند و سرد شود توتياى مصعّد از آن ميخها جدا كنند .
هامش
( 1 ) - اصل : باب سى و يكم .
( 2 ) - نام محل در اصل ذكر نشده است .