باب پانزدهم در موادعه با كفار و كيفيت آن و بيان مدت و احكام مستأمن و كيفيت امان .
و اين باب مشتمل به سه فصل است .
فصل اول ، در معنى موادعه و كيفيت آن :
بدان ايدك اللّه تعالى كه موادعه در لغت عبارت از مصالحه و مسالمت است ، و در شرع عبارت است از مصالحه با اهل حرب بر ترك جنگ مدتى معين . در كتاب نهايه جزرى گفته كه حقيقت موادعه متاركه است ، يعنى هريك از طرفين ترك كنند آن طرف ديگر را در آنچه ايشان درآنند . اين است سخن نهايه .
و ما احكام موادعه و كيفيت آن بمذهب حنفى بيان كنيم اولا ؛ در كتاب « هدايه » گويد : گاهى كه رأى امام آن باشد كه مصالحه كند با اهل حرب ، يا با گروهى از ايشان ، و آن مصلحت مسلمانان باشد آن باكى نيست . و حضرت پيغامبر صلى اللّه عليه و سلم موادعه كرد با اهل مكه در سال حديبيه بر آنكه ده سال در ميان ايشان جنگ نباشد . و حكم مقصور نيست بر مدتى كه روايت كردهاند كه آن ده سال است كه پيغامبر صلى اللّه عليه و سلم بر آن صلح كردهاند ، زيراكه آن معنى كه علت موادعه شده متعدى مىشود بسوى زيادت از ده سال مراد آنكه مدت موادعه با مصلحت دائر است ، و آن مصلحت گاه تقاضاى زيادت مىكند و گاه نقصان ، مراد آنكه شايد كه در بعضى مصلحت تقاضاى زيادت از