است بر اهل آن شهر دفع ايشان بدان چه ممكن باشد . پس اگر حال احتمال آن داشته باشد كه يراق كنند و بيرون آيند ، پس بر هر يك از اهل آن مملكت ، اغنيا و فقرا و بندگان و آزادگان ، واجب است كه يراق كنند بدانچه كه قادر باشند بدان . و همچنين بر زنان اگر در ايشان قدرت دفعى باشد . و حاجت نيست كه بندگان از خداوندان و زنان از شوهران رخصت حاصل كنند . و اگر حال احتمال آن نداشته باشد آن كسى كه قصد كند او را كافرى يا كفار ، و داند كه او را مىكشند اگر مىگيرند ، پس بر او واجب است كه دفع كند از نفس خود بدان چه ممكن باشد ، خواه بنده باشد و خواه آزاد و خواه زن و خواه مرد و خواه صحيح و خواه مريض و كور و لنگ . و واجب نيست بر كودكان و ديوانگان . و اگر تجويز كند كه او را مىكشند يا اسير مىكنند او را مىرسد كه تن خود را تسليم كند . و اگر زن داند كه اگر خود را تسليم مىكند با او زنا خواهند كرد لازم است او را كه دفع كند و اگر چه داند كه كشته مىگردد . و آن كسى كه در مسافتى دون مسافت قصر باشد از آن بلده ، او حكم آن بلده دارد . و همچنين است حكم كسى كه بر مسافت قصر باشد ، اگر كفايت با اهل بلده حاصل نگردد و آن جماعتى كه در دون مسافت قصراند . و گاهى كه جمع شوند جماعتى كه كفايت بديشان حاصل مىگردد از باقيان ساقط مىشود . و شرط است كه مركب و زاد داشته باشد كسى كه بر مسافت قصر است ، و مركب شرط نيست در حق كسى كه دون مسافت قصر است . و اگر فرود آيند كفار بر خرابهاى يا كوهى در دار الاسلام كه دور باشد از بلدان و اوطان ، همان حكم دارد كه بر در شهر فرود آيند .
قسم دوم از جهاد فرض كفايت است ، و آن آنست كه مستقر باشند كفار در ممالك خود و قصد نكنند مسلمانان را ، پس اگر امتناع كنند همه عاصى گردند ، و اگر اقامت كنند بدان آن كسانى كه كفايت بديشان حاصل مىگردد ساقط گردد از ديگران . و كفايت به دو چيز حاصل مىگردد : يكى آنكه امام محكم سازد مداخل كفار را بجماعتى كه كافى باشند از براى آن كافران كه در برابر ايشانند ، و احتياط كند به احكام حصارها و كندن خندقها و مانند آن ، و مرتب دارد در هر
سلوك الملوك ( فارسى ) — صفحة 400
مساهمون: فضل الله بن روزبهان خنجى اصفهانى
ص٤٠٠