چه زايل گردد غلبهء اهل اسلام ، ظاهر است كه بلاد مذكوره دار الحرب نگشته ، بنابرآنكه بسيارى از احكام اسلام در آن بلاد باقى است . و انكار آنكه احكام اسلام در آن ديار باقى است مكابره است ، چه جمعه و عيد و نصب قضات و اذان قايم و باقى است ، غايتش آنكه بر طريق بدعت و احداث خلاف سنت و جماعت است . و به مجرد اين احداث دار الاسلام كه معلوم است كه سكّان او تمام مسلماناناند و در دست مبتدعان و غلات گرفتارند دار الحرب نگردد . و اما بر قول شيخ الاسلام اسفيجابى كه دار الاسلام محكوم است بدان كه دار الاسلام است ما دام كه يك حكم از احكام اسلام در او باقى است و دار الحرب نمىگردد الا بعد از زوال قراين ، ظاهر است كه احكام اسلام در آنجا بالكليه منقطع نگشته و قراين زايل نشده . و همچنين بر قول امام لامشى و صاحب « منشور » و صاحب « ملتقط » كه اقوال ايشان سابقا مذكور شد ، آن بلاد همچنان دار الاسلام است و دار الحرب نگشته . اين است فتوى بر مذهب امام اعظم و ساير علماى ايشان .
و اما بر مذهب امام شافعى رحمه اللّه ظاهر است زيرا كه در مذهب او دار الاسلام به هيچ حال دار الحرب نمىشود بواسطهء غلبهء كفار بر او ، و از اينجا معلوم شد كه باتفاق مذاهب و اقوال بلاد خراسان و عراقين و آذربايجان و جميع ممالكى كه اليوم در تصرف طاقيه سرخان است دار الحرب نيست ، بلكه همچنان دار الاسلام است . و استحلال دما و فروج و اموال ايشان نمودن و سبى و غارت ايشان حرام است . و با اهل آن بلاد عمل بايد كرد عملى كه با ساير امصار دار الاسلام كنند . و با طايفهء طاغيهء طاقيه سرخ قتال بايد كرد ، بنابرآنكه ايشان بسجدهء صنم و بسب شيخين مرتد شدهاند . اين است حكم فتوى مذهبين كه مذكور شد ، و هر كه آن را دار الحرب گويد و اعتقاد آن كند كه دماء و فروج و اموال اهل ممالك مذكوره حلال است او احمقى جاهل عامى است و مستحق تعزير و تأديب ، و اللّه تعالى اعلم . اكنون چون معنى دار الحرب و دار الاسلام معلوم شد بيان حكم جهاد با كفار بنمائيم ، و باللّه التوفيق .
سلوك الملوك ( فارسى ) — صفحة 398
مساهمون: فضل الله بن روزبهان خنجى اصفهانى
ص٣٩٨