و خوارج صنفى از مبتدعهاند كه اعتقاد دارند كه هركس كه كبيرهاى از او صادر شده مستحق خلود شد در آتش دوزخ ، و در ائمه طعن مىكنند ، و در جمعه و جماعات حاضر نمىآيند . پس اگر رأى خود را اظهار كنند و مقاتله نكنند و باشند در قبضهء امام ، ايشان را نكشند ، و با ايشان مقاتله نكنند . و اگر تصريح كنند بسبّ امام يا غير او از اهل عدل ، ايشان را تعزير كنند . و اگر تعريض نمايند ، تعزير نكنند .
و مرتدّان حكم باغيان دارند كه ايشان را تأويلى نيست ، و قضاى ايشان نافذ نيست و استيفاى ايشان حقوق و حدود را ؛ و ضمان مىگردند آنچيزى را كه تلف مىكنند . و واجب است مقاتله با ايشان اگر ايشان را شوكتى باشد . و حكم ايشان حكم اهل حرب است مگر در شش چيز : اول آنكه با ايشان صلح نتوان كرد . و دوم آنكه ايشان را بر مالى قرار نتوان داد . سيوم آنكه ايشان را استرقاق جايز نباشد . چهارم آنكه ذريت ايشان را سبى نتوان كرد و همچنين زنان ايشان را . پنجم آنكه در مقابر كفّار ايشان را دفن نتوان كرد و نه در مقابر مسلمانان . ششم آنكه اموال ايشان غنيمت نباشد .
شرط دوم از شروط باغيان آنكه ايشان را شوكت و عددى باشد بحيثيتى كه محتاج شود امام در ردّ ايشان بطاعت بكلفتى ، همچو بذل مالى و اعداد لشكرى و نصب قتالى . پس اگر ايشان افرادى باشند كه سهل باشد ضبط ايشان پس باغيان نيستند ، پس قضاى ايشان نافذ نيست ، و اعتدادى باستيفاى حقوق ايشان نيست ، و لازم است بر ايشان ضمان آنچه اتلاف كردهاند . بلى اگر ايشان بر قلعهاى كه سر راه باشد مستولى شوند ، و بواسطهء آن قلعه مستولى گردند برناحيهاى وراى حصن ، پس ايشان باغيانند . و اگر عددى يسير از شجعان متحزب گردند و توانند كه با جماعات بسيار محاربت كنند ، پس ايشان باغيانند .
شرط سيوم آنكه ايشان را متبوعى مطاع باشد زيراكه شوكت حاصل نمىگردد بدون او . پس اگر ايشان را متبوعى مطاع نباشد ، حكم آن دارد كه هيچ شوكتى نيست . و شرط است كه ايشان را امامى منصوب باشد يا منتصب . و
سلوك الملوك ( فارسى ) — صفحة 388
مساهمون: فضل الله بن روزبهان خنجى اصفهانى
ص٣٨٨