ثابت نشده كه دست خود را ، يا چوب را بوسه دادى ، و اما حجر اسود ثابت شده آن را بوسه مىداد و روى مبارك برآن مىنهاد ، دست خود را مىبوسيد و در حالت استلام مىگفت : « بسم اللّه و اللّه اكبر » و هر بار كه برابر حجر الاسود رسيدى مىگفت : اللّه اكبر ، و گاه بر حجر الاسود پيشانى مىنهاد ، و برآنجا سجده مىكرد .
و گاه مىبوسيد .
اين كيفيات مجموع در صحيح ثابت شده ، و چون از طواف فارغ شد ، پس بمقام ابراهيم آمد ، اين آيت را برخواند :
وَ اتَّخِذُوا مِنْ مَقامِ إِبْراهِيمَ مُصَلًّى
آنگاه دو ركعت نماز در آن مقام بگزارد ، و آن روز مقام نزديك كعبه نهاده بود ، و در آن دو ركعت نماز ، در اول فاتحه خواند و
قُلْ يا أَيُّهَا الْكافِرُونَ
و در دوم فاتحه و
قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ،
و چون از نماز فارغ شد روى سوى حجر الاسود آورد و بيامد و آن را استلام كرد ، و از ميانهء درهاى صفا كه پنج در است بيرون شد ، و اين آيت برخواند :
إِنَّ الصَّفا وَ الْمَرْوَةَ مِنْ شَعائِرِ اللَّهِ
و بعد از آن فرمود : ابدأ بما بدأ اللّه به يعنى بنياد مىكنم بدانچه خدا بدان بنياد كرده ، آنگاه چندان كه كعبه را توان ديد بر بالاى صفا برآمد ، بايستاد و كعبه را مستقبل شد و حق تعالى را تكبير گفت ، و فرمود : لا إله الّا اللّه وحده لا شريك له ، له الملك و له الحمد و هو على كل شىء قدير ، لا إله الّا اللّه وحده ، صدق وعده ، و نصر عبده ، و هزم الاحزاب وحده . و دعا كرد و فرمود : اللّهم انّا نسئلك موجبات رحمتك و عزائم مغفرتك و الغنيمة من كلّ برّ و السّلامة من كل اثم ، لا تدع لى ذنبا الّا غفرته ، و لا همّا الّا فرّجته ، و لا كربا الّا كشفته ، و لا حاجة الّا قضيتها . سه بار تهليل گفت ، و در ميان آن دعا مىفرمود ، و بعد از آن فرود آمد و در ميان صفا و مروه مىفرمود : رب اغفر - و ارحم انت الاعزّ الاكرم ، و پياده سعى مىكرد و از صفا بمروه مىرفت ، و از مروه بصفا مىآمد ، و در اثناى سعى چون ازدحام بسيار شد ، بر ناقهاى سوار شد و سعى را سواره تمام فرمود . و اما طواف قدوم كه ذكر كرديم پياده بود ، چنانچه جابر روايت كرده . و اما طواف ركن را بواسطهء عذرى كه داشت سواره كرد ، و ختم سعى بمروه فرمود . و هرگاه كه بمروه رسيدى همان اذكار و دعوات كه در صفا