آثار مهابت نبوت در خلفا موجود بوده ، خود بدان امر اقدام مىنمودهاند ، و امروز چون سلاطين را به خود ميسر نيست كه اقدام بدان نمايند ، كسى را در آن امر نايب خود مىسازند .
پس از اينجا معلوم گشت كه عسس نايب سلطان است در حفظ مملكت از فساد در شب .
اما اوصاف عسس :
اول بايد كه عدل باشد و از فسق مجتنب ، زيراكه او از براى دفع فساد است و چون خود فاسق باشد ، از فساد او آمن نتوان بود ، فكيف كه او دفع فساد كند .
دوم آنكه از اهل خبرت به مواقع فساد و مواضع ريبه باشد ، تا او را بر دفع آن قدرت باشد .
سيوم آنكه با شهامت و سياست باشد تا دزدان و مفسدان بر ضعف او اعتماد ننمايند و در فتنه و فساد افزايند .
چهارم آنكه شجاع و قوى دل باشد تا از هجوم مفسدان در شبها نترسد .
پنجم آنكه سميع باشد تا صمم او را از سمع اصوات و فهم كلام مخاصمان در شبها محروم نسازد .
ششم آنكه بصير باشد تا از فقدان آن حاسه او را عجز از تتبع احوال اهل فساد حاصل نگردد .
هفتم آنكه بالغ و عاقل باشد چه طفل و مجنون اهل اين كار نيستند .
اين است اوصاف لايقه به عسس كه سلطان در وقت تعيين بايد كه اين اوصاف را در شخصى كه مىخواهد كه او را عسس سازد موجود يابد ، و چون اوصاف در او جمع شد دفع فساد شبها در مملكت به عهدهء او كند ، و بايد كه سلطان او را به اعوان و انصار از قبل خود مدد فرمايد ، تا از عهدهء اهل فساد به اعانت سلطان بيرون تواند آمد ، و عسس را بايد كه در هر محله از محلات بلده جمعى باشد كه به محافظت آن كوى و محله اقدام نمايند ، و چون اهل ريبه و فساد را يابند به سلطان يا حاكم رفع كنند ، تا دفع فساد و شر ايشان بنمايد .
سلوك الملوك ( فارسى ) — صفحة 213
مساهمون: فضل الله بن روزبهان خنجى اصفهانى
ص٢١٣