به غير از قلعهء اصطخر و قريهء ميرخاسكون كه قرب صدخانه درو باشد چيزى ديگر از آنشهر معمور نمانده و جمشيد باصطخر بپاى كوهى قصرى ساخته است و بعضى از آثار آن تا امروز باقى مانده است و بچهل مناره مشهور گشته صفت اين سراى در پاى كوه كه ساخته است از سنك سياه و آندكه را چهار سو است يكجانب آن بكوه پيوسته و سه طرف ديگرش در صحرا گشوده بلندى آندكه سى گز باشد و سنك - هائى كه در آن دكه به كار بردهاند هريك تقريبا در طول سه گز و چهار گز و در عرض به همين طريق و دو نردبان در دو جانب آن ساختهاند چنان كه سواره بر آنجا توان رفت و بر بالاى دكه خانها از سنك تراشيده ساختهاند و بعض به حال خود مانده و برخى خراب شده و بارگاه جمشيد مشتمل بر چهار ستون بوده است هر ستونى از سنگ سفيد مخروط در بلندى بيست گز باشد و بر او چنان نقارى باريك كردهاند كه بر چوب نرم نتوان كرد در فارسنامه آورده كه آنسنك بمرتبهء سخت است كه بهيچوجه شكسته نميشود و چون از او بسوهان قدرى برآورده آن را بر هر زخمى كه پاشند التيام يابد و چنان سنگى در ولايت فارس نيست و معلوم نميشود كه آنستونها از كجا آوردهاند و صورتهاى عجايب و غرايب بر آن ستونها و ساير ديوار و خانها بسر تيشه ترتيب دادهاند و سقف آنبارگاه فروريخته است و ميان خاكها توتياى هندى پيدا مىشود و معلوم نيست كه بجهة توتيا به آنخاك آميخته شده و هر ستونى از سهپاره سنگست و همچنان بهم وصل كردهاند كه شكاف آن مرئى نميشود و هرپارهء از اين قريب به پنج شش گز باشد و در آنجا به چند محل صورت جمشيد در سنگ نقش كردهاند جائى بدينطريق كه مجمرى در دست دارد و بخور ميسوزاند و پيش آفتاب برسم عبوديت ايستاده است و در محلى ديگر بدستى گردن شيرى گرفته و بدستى خنجر بر او زده و به شكل براق حضرت رسالت پناه صلى اللّه عليه و إله دابهء نقش كردهاند رويش به شكل آدمى با ريش مجعد و تاج بر سر و دو دست و پا و دم بر صفت گاو و در آن كوه گرمابهء از سنگ كندهاند چنان كه آب گرمش از چشمهء زاينده است و به آتش محتاج نيست و بر سر آنكوه دخمهاى عظيم بوده كه عوام آن را زندان باد گفتندى و هنگام ظهور اسلام اهل اصطخر چند نوبت خلاف عهد كردند و مسلمانانرا در آنجا قتل عام كردند و در عهد صمصام الدوله ديلمى قتلمش بن اسرائيل سلجوقى برادر الب ارسلان سلجوقى متعاقب لشكر بدان ديار برده آنشهر را به كلى خراب كردند در
زينت المجالس ( فارسى ) — صفحة 793
مساهمون: مجد الدين محمد الحسيني ( مجدى )
ص٧٩٣