( 372 )
مقالهء چهاردهم : احكام سنى المواليد
گوييم اوّل آنچ به كار بايذ اندر احكام بر تحويل كردن آنست كى چهار حال معلوم خويش گردانى تا بصواب مقارن بوذ چى هر خطاى كى در حكم نخستين افتذ از بىتميزى باشذ و اندرين [ كتاب ] هريك مفرد نهاذن ممكن نبوذ چى جز تطويل وى فايدتى حاصل نيايذ و خطا از نوع دوّم و سيّم از حماقت مطلق بوذ و حكم بر چهار [ م ] غرض است و يكيك ديذارى كرديم تا بر آن قياس حكم كنى و زيادت و نقصان در قدر خذاوند تحويل نگاه دارى بعون اللّه .
[ چهار نوع كى گفتيم ]
نخستين آنست كى طبقه و منزلت خذاوند تحويل بشناسى و بر چهار قسمت نهى و بذان حد حكمرانى و اين بر چهار قسمت است : ( 1 ) . پاذشاهان ( 2 ) . و پيوستگان پاذشاه ( 3 ) . ميانهء مردمان ( 4 ) . مردم دون و فرومايه .
دوّم : آنست كى بدانى تا خذاوند تحويل مردست يا زن ، تا حكم مردان زنانرا نگوئى و حكم زنان مردانرا نگوئى .
سيّم : حالهاى كى در قوّت ممكنات نيست و اين از دو گونه است : ( 1 ) . سال دانستن كى حكمها باشذ كى در قوّت وقتى نبوذ لكن بذان توان رسيذن چنانك كوذك خرد ، كى حكم كنى بفرزندى آمذن وقت [ را ] ممكن نيست لكن بروزگار بذان توان رسيذن ( 2 ) . دوّم كى ممكن