نموذار بطلميوس : از همه آسانتر و بدرستى نزديكتر نموذار بطلميوس است و بعضى مردم اعتقاد كنند كى خذاوند مجسطى است و نه چنين است كى اين نموذ ( ار ) را ، بطلميوس خذاوند كتاب احكام نهاذ و دانستن آنست كى ساعات تخمينى كى ترا داذه باشنذ بحدود نيم ساعت « 1 » با طالع كنى و درجات « 2 » خانها و جاى ستارگان اندر آن وقت بدانى و در اجتماع و استقبال كى پيش ولادت بوذه باشذ نگه كنى تا بر آن جزء مبتز و مستولى « 3 » كيست ، پس درجه طالع [ مساوى درجه آن ستاره گردانى و اگر از طالع دور بوذ درجه عاشر ] مساوى او كنى ، بعضى از منجّمان آن وتد كى نزديكتر بوذ بمستولى درجاتش مساوى درجات آن كوكب گردانند و بعضى آن وتد ( 295 ) كى ناظر بوذ با مستولى ، چنانك اگر در دوّم بوذ [ درج ] چهارم مساوى درجاتش كنند و [ اگر 6 بود نيز موافق 4 ، ] و بعضى [ درجه ] آن وتد ( ى ) كى طلوع پيش از مستولى كرده باشذ و از همه اين درستتر دارند و نيّران نشايذ كى مستولى گردانى تا معلوم بوذ .
نموذار و اليس : ساعات قياس را درجهء آفتاب و ماه بدان ، و بعد ايشان بمطالع بلد از « 4 » آفتاب تا ماه برگير بروز و شب ، و نام كن دليل شمس پس اگر ولادت نهارى بوذ قوس روز در ساعات قياس ضرب كن و اگر شب بوذ قوس شب ، آنچ برآيذ اگر از دور فزون بوذ دور بيفكن آنچ بمانذ كمتر [ از ] يك دور نام كن دليل طالع ، و بهردو دليل بنگر ، اگر دليل طالع از دليل شمس فزونتر بوذ ساعات قياس فزونترست و اگر دليل طالع كمتر بوذ از دليل شمس ساعات قياس كمترست و چون زيادت و نقصان معلوم شذ تعديل بايذ كردن و آنست كى از درجهء شمس تا درجهء قمر برگيرى هر برجى سى درج و اگر از قف ( - ؟ 180 ) فزون بوذ قف ( - ؟ 180 ) ازو بيفكنى باقى كى بمانذ در چهار ضرب كنى و بر دوازده ببخشى آنچ بيرون آيذ دقايق ساعات بوذ زيادت ، و « 5 » نقصان ببايذ كردن از ساعات قياس و بر آن وقت طالع بيرون آوردن .
هامش
( 1 ) . بالاى « نيم ساعت » اضافه كردهاند « تفاوت » .
( 2 ) . بالاى « درجات » اضافه كردهاند « اين نمودار » .
( 3 ) . اين قسمت نمودارات توسط خوانندههاى مختلف در بالاى بعضى از كلمات حاشيهنويسى شده است .
( 4 ) . نسخه اساس و قاهره « ان » .
( 5 ) . نسخه توبينگن و ملك و قاهره « ا » ؟ ؟ ؟ بدون نقطه .