دريا باقى مىمانند ؛ و در اين ( تدبير ) ، براى هر شكيباى سپاسگزارى آيتها و نشانه هايى است ( از حكمت و قدرت خداوند ) ، » . آيا اينها همه - يعنى اين آيات بزرگ و فراهمسازى آنها و اين تسهيلات و نعمتها - به گروه معدودى اختصاص دارد ؟ هرگز چنين نيست ، بلكه آنان حق ديگران را غصب كردهاند ، و آنچه خدا مقرّر داشته اين است كه بايد همه چيز به همگان برسد كه همگى عيال و نانخور او هستند ؛ پس همه بايد بخورند و بياشامند و بپوشند ، و خانه داشته باشند ، و از وسايل سوارى استفاده كنند ، و به زيارت خانهء خدا روند ، و زكات دهند ، و همسر گيرند ، و از بهداشت و آموزش و پرورش برخوردار باشند ، و بتوانند در زمين سفر كنند تا آثار رحمت خدا را با چشمان خود ببينند . و البتّه همه بايد با رعايت احكام اسلامى باشد . آرى ، همه بايد از نعمتها و بخشيده هاى خداى بزرگ بهره مند شوند ، و بر همه است كه اسراف نكنند ، و در اين بهره مندى به تجاوز و تعدّى نپردازند .
پس اگر نعمتها و موهبتهاى زمين در دسترس همگان قرار گرفت ، و به همهء مردم اجازه داده شد تا از آنها بخورند و از اسراف و تكبّر و طغيان خوددارى ورزند ، در چنين صورتى است كه مىتوان گفت نسبت به نعمتها و مواهب الهى سپاسگزارى كردهاند .
بر اين شالوده ، جامعه هايى كه نظام مالى تكاثرى و اترافى بر آنها حكومت كند ، سپاسگزار نعمتها نخواهند بود ، بلكه كفران نعمت كردهاند ، و نتيجهء اين كفران را خواهند چشيد ، به سقوط و متلاشى شدن ، يا بىبند و بارى و فساد ، يا نوميدى و عقب ماندگى و پيدا شدن قشرهاى محروم و كمبود دار ، و يا زير دست شدن و ذلَّت . و از اين لحاظ فرقى ميان آن نيست كه جامعهء اسلامى باشد يا غير اسلامى ، و از زيانهاى تجاوز از حدود مشروع و صحيح برخوردارى از نعمتها و موهبتها ، گرفتار شدن جامعه به نابسامانيهايى در ابعاد روحى است ، زيرا مردمان همان گونه كه در نظامهاى اقتصادى طغيانگر منحرف ، راهى براى پيشرفت مادّى سالم پيدا نمىكنند ، از پيشرفت معنوى نيز محروم مىمانند . در اين گونه نظامها ارزشهاى روحى ضعيف مىشود و ضمير
الحياة ( فارسي ) — صفحة 543
مساهمون: محمد رضا حكيمي
ص٥٤٣