اين پديده ها را به وجود آورد و آنها را منظَّم و سودمند سازد ؟
2 - پروردن جانها به علم و معرفت ، از راه انگيختن آنها به ملاحظه و تأمّل در اين مراحل و اين افعال حكمت آميز بزرگ ، با دقت و ژرفبينى . . . و از اين رو است كه خداوند در برخى از آيات مردمان را به انديشيدن ، و نيروى عقل آنان براى فهميدن اين واقعيّتها و جوش - خوردن با آنها فراخوانده است ، به همين جهت مىبينيم كه دو آيهء 11 و 12 ، از « سورهء نحل » اين گونه پايان مىپذيرد : * ( إِنَّ فِي ذلِكَ لَآيَةً لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ ) * ، * ( . . . إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ ) * ، يعنى اينها همه آيات و نشانه هاى قدرت و حكمت و رحمت پروردگار است ، براى هر انسان صاحب فكرى كه بنشيند و فكر كند ، و هر خردمندى كه خرد خود را به كار اندازد » . و در آيه هاى سورهء « ق » ، پس از اين سخن خداى متعال :
* ( وَالأَرْضَ مَدَدْناها وَأَلْقَيْنا فِيها رَواسِيَ وَأَنْبَتْنا فِيها مِنْ كُلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ ) * ( 1 ) زمين را گسترديم ، و در آن كوههاى استوار قرار داديم ، و از هر گونه گياه شادى انگيز در آن رويانيديم » ، آمده است : * ( تَبْصِرَةً وَذِكْرى لِكُلِّ عَبْدٍ مُنِيبٍ ) * ، ، ( 2 ) يعنى : اينها همه ، مايهء بينشى و يادآوريى است براى هر بنده اى كه روى دل به سوى خدا كند ( و روان خويش با آنها درآميزد ) ، » و قرآن كريم با اين بيان ، افكار را آمادهء آن مىسازد كه بگويد : در صورتى كه نعمتها و اسباب گذران زندگى بدين گونه فراهم مىآيد ، يعنى با فعل خدا و سپاهيان مسخّر او ، براى تأمين امور انسان ، پس به چه حق و شايستگى مشتى از مردمان بر آنها تسلَّط پيدا مىكنند و ديگران را از برخوردارى از آنها ممنوع مىسازند ؟
3 - تعبيرات كلَّى « لكم - براى شما » و « الناس - مردمان » و « الأنام - همگان » ، آشكارا بر آن دلالت دارد - پس از دلالت خرد و سخته نگرى ، و احاديثى كه در تفسير آنها و تأييد مضامين آنها آمده است - كه اين موهبتها و نعمتها و معيشتها براى همهء مردمان آفريده شده است ، تا از آنها برخوردار شوند و خود و چارپايانشان با آنها زندگى كنند ؛ پس اينها همه ، متاع و معيشتى است براى بهره مند شدن همهء
الحياة ( فارسي ) — صفحة 528
مساهمون: محمد رضا حكيمي
ص٥٢٨