همگان را به ژرفكاوى در محتواى خويش فرا مىخوانند . از مضامين آيات ياد شده سه چيز تبلور پيدا مىكند :
1 - جلب نظرها - با تصريحات مكرّر و با الفاظى استوار و فصيح - به انديشيدن در كار خدا و نقش يگانهء آن در مراتب گوناگون آماده ساختن نعمتها و انواع وسايل معيشت براى مردمان . . . : خدا زمين را آفريد ، آسمان را برافراشت ، آب را فرو فرستاد ، با آن گياهان گوناگون از زمين بيرون آورد ، بوستانهايى بهجت انگيز رويانيد ، باغهايى با درختانى داربستى و ايستان فراهم ساخت ، و درختان خرما و زيتون و انار و انواع انگور ، و كشتزارها ، و از هر چيز به اندازه اى متناسب ، و گياهانى كه در آنها چارپايان و دامهاى خود را مىچرانيد ؛ و آب را نوشابهء مردمان و جانوران قرار داد ، و از شكم زنبوران عسل ، عسل شفابخش درآورد ، و چارپايان را سودمند آفريد ، تا از شير و پشم آنها بهره ببريد ، وسايل ساخت خانه براى سكونت و آرامش فراهم آورد ، از خودتان همسرانى برايتان آفريد ، چيزهاى پاكيزه را روزى شما قرار داد ، اسباب يافت و ساختن جامه هايى را در دسترستان قرار داد تا با آنها از رنج گرما ( و سرما ) راحت شويد ، دريا را مسخّر شما ساخت تا در آن به كشتيرانى بپردازيد و از سفر دريايى سود ببريد ، روز و شب را آفريد ، و خورشيد و ماه و ستارگان را به فرمان خود مسخّر و منظَّم كرد . . .
قرآن كريم ، با تكرار اين موضوعها ، اين انديشه را به خوانندگان خود القا مىكند كه اين نعمتها و موهبتها ، به توسّط فعل خدا و با كار كردن سپاهيان و نيروهايى كه خدا آفريده است ، از نخستين مراحل تكوين تا مراحل پايانى ، صورت مىپذيرد ؛ پس اگر خدا زمين را نيافريده و آماده نكرده بود ، يا اگر از آسمان آب بر زمين فرو نمىريخت ، چه كس مىتوانست براى شما زمينى فراهم آورد كه مردمان از كشت و زرع و گياه و ميوهء آن برخوردار شوند ؟ و چه كس مىتوانست آب گوارا براى نوشيدن شما فراهم آورد ؟ و اگر خدا شب و روز را مقرّر نداشته بود و خورشيد و ماه و ستارگان و فوايدى را كه در نور و حرارت آنها وجود دارد پديدار نساخته بود ، چه كسى مىتوانست
الحياة ( فارسي ) — صفحة 527
مساهمون: محمد رضا حكيمي
ص٥٢٧