زنا و ريا آشكارا شود * دل نرم چون سنگ خارا شود
بدشت اندرون گرگ مردم خورد * خردمند بگريزد از بىخرد
شود خايه در زير مرغان تباه * هر آنكه كه بيدادگر گشت شاه .
فردوسى .
اذا تم العقل نقص الكلام
. على عليه السلام . رجوع به آن خشت بود كه پر توان زد ، شود .
اذا تم امردنى نقصه توقع زوالا اذا قيل تم .
تمثل :
برسانيدم اين سخن بكمال * مىبترسم كه راه يافت زوال
چون بغايت رسد سخن بجهان * زود آيد در آن سخن نقصان
سنائى .
چو ملكت را پديد آمد زوالى * كمالت را شود پيدا زوالى .
از تاريخ گزيده .
نظير :
چو گشتى تمام آيدت كاستى .
اسدى . فواره چون بلند شود سرنگون شود .
اسرع فى نقص امرى تمامه . زيادة المرء فى دنياه نقصان .
وَ مَنْ نُعَمِّرْهُ نُنَكِّسْهُ فِي الْخَلْقِ
قرآن كريم . سورهء 36 . آيهء 68 .
از آن سرد آمد اين كاخ دلاويز * كه تا جا گرم كردى گويدت خيز .
نظامى
هرآنچه بغايت رسد ناچار نهايت مستعقب آن شود . مرزباننامه .
اذا تواتر الخبر افاد العلم ، و لا حاجة الى النظر
. از العراضه .
اذا جاء اجل البعير حام حول البير
. مولد . نظير :
اشتر چو هلاك گشت خواهد * آيد بسر چه و لب جر .
ناصر خسرو .
رجوع به اذا اراد اللّه هلاك نملة . . . ، شود .
اذا جاء الاحتمال بطل الاستدلال
.
اذا جاء الطعام بطل الكلام
. مثلى است كه شكمپرستان براى مزيديافتن فرصت گويند . ليكن انبساط و سخنان خوش بىشبهه براى اطالهء خوان و گوارش غذا سودمند است .
اذا جاء القدر ، عمى البصر ، يا غشى البصر
. على عليه السلام .
قضا چون ز گردون فروهشت پر * همه عاقلان كور گردند و كر .
فردوسى .
اقتباس :
آدما تو نيستى كور از بصر * ليك اذا جاء القضا عمى البصر .
مولوى .
زان امام المتقين داد اين خبر * گفت اذا جاء القضا عمى البصر .
مولوى .
ايكه عقلت بر عطارد دق كند * عقل و عاقل را قضا احمق كند .
سبلتت را بركند يكيك قدر * تا بدانى كالقدر يعمى البصر .
مولوى .
نظير : چون قضا آيد طبيب ابله شود . اذا جاء الحين حارت العين .
چون قضا بيرون كند از چرخ سر * عاقلان گردند جمله كور و كر .
مولوى .
من مدتى كردم حذر از عشقت اى شيرين پسر * آخر درآمد دل بسر جاء القضا عمى البصر .
سنائى .
رجوع بفقرهء بعد شود ،