ندانند و از خود و از خلق مستورند و سيصد نفرشان كه سرهنگان حقند و اهل حل و عقدند آنها را اختيار خوانند و چهل نفر ديگر هستند كه آنها را ابدال خوانند و هفت نفر ديگرند كه آنها را ابرار خوانند و چهار تن ديگر كه آنها را اوتاد خوانند و سه نفر ديگر كه آنها را نقيب خوانند و يكى را قطب و غوث خوانند كه همه آنها يكديگر را بشناسند .
و بالجمله بعضى گويند افراد سه تناند و اوتاد چهار تنند كه چهار ركن عالمند و بدلاء هفت تناند كه ايشان را امناء هم گويند و نجباء چهل تناند كه رجال عيب هم نامند و نقباء سيصد تناند كه ايشان را ابرار خوانند .
( كشف المحجوب ص 269 - شرح گلشن راز ص 28 ) در دستور العلماء است كه « ولى هو العارف بالله و صفاته » كه مواظب بر طاعات و محرز از معاصى است .
( دستور العلماء ج 3 ص 469 ) .
در شرح تعرف است كه ولى با تمام اوصاف مذكور معصوم نبوده و اگر گناهى ازو سرزد فورا با توبت جبران كند ( شرح تعرف ج 3 ص 26 ) .
در خاتمه تذكر ميدهد كه قسم ولايات را نيز ده باب است .
رجوع شود بابواب .
نزد فقهاء ولايت حق اولويت در تصرف و تصدى امور صغار و سفها و مجانين است در امور مالى كه متصرف را ، ولى و صغير و مجنون را مولى عليه نامند به حكم
« النَّبِيُّ أَوْلى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ
وَ ما كانَ لِمُؤْمِنٍ وَ لا مُؤْمِنَةٍ إِذا قَضَى اللَّهُ وَ رَسُولُهُ أَمْراً أَنْ يَكُونَ لَهُمُ الْخِيَرَةُ . . .
فَلْيَحْذَرِ الَّذِينَ يُخالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِ
-
أَطِيعُوا اللَّهَ وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ
-
إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ »
و آنها ولايت عامه دارند .
و اولياء الله بر چند قسماند : اقطاب ، افراد ، اوتاد ، بدلاء ، نجباء ، نقباء كه گويند چهل هزار آنها مكتومانند كه يكديگر را نشناسند و جمال حال خود هم دارند و بعد از آنها ، اوصياء و فقهااند به حكم « العلماء ورثة الانبياء - العلماء امناء الله - لان المؤمنين الفقهاء حصون الاسلام و الفقهاء امناء الرسل . » ( از توضيح ص 505 - عوائد الايام ص 185 - شرح لمعه ج 1 ص 419 ) .
وِلايت إِجْبارى
- ولايت پدر ، جد پدرى و امام است .
وِلايت پدر و جد پدرى
- ( اصطلاح فقهى ) در كليات حقوقى مده است :
ولايت پدر و جد پدرى در عرض همديگرند . بنا بر اين ، معامله هر كدام راجع به فرزند جلوتر از ديگرى باشد نافذ خواهد بود و اگر بر سبيل اتفاق هر دو معامله در يك زمان مقارن هم واقع شد ملغى از اثر خواهد بود .
( كليات ص 53 ) .
فقط پدر و جد پدرى مىتوانند براى صغارى كه تحت ولايت آنها است تعيين قيم نمايند . و با نبودن آنها امر صغار با حاكم شرع خواهد بود .
( كليات حقوقى ص 355 ) .
وَلَدِ زِنا
- ( اصطلاح فقهى ) كسى كه طهارت مولد نداشته باشد و مطابق نظامات