دربارهء دلالات اخيره بحث مينمائيم .
چنانچه صحت كلام در دلالت بر مراد قائل خود محتاج به تقدير و اضمار نباشد ، دلالت آن صريحى و الا اقتضائى مىباشد .
مثلا دلالت جمله « زيد قائم » بر قيام زيد دلالت صريحى است زيرا صحت آن در دلالت بر معنى مراد احتياج باضمار و تقدير كلمهء ديگرى ندارد ولى دلالت جمله
« وَ سْئَلِ الْقَرْيَةَ »
بر اهل قريه ، دلالت اقتضائى است زيرا صحت آن منوط به اضمار و تقدير كلمهء « اهل » در خلال جمله است بطورى كه اگر آن كلمه در خلال جمله مستتر نشود كلام قائل غير صحيح و عارى از معنى ميگردد و بعبارة اخرى چون بنا بر دلائل خارجيه مسلم است كه نفس قريه اهليت جوابگوئى ندارد لذا عقل مستمع از سبك كلام و سياق عبارت حكم مىكند بر اينكه مراد قائل اهل قريه است نه خود قريه .
رجوع بامر شود .
نَهى در عِبادات
- ( اصطلاح اصولى ) در كليات حقوقى آمده است :
نهى در عبادت مقتضى فساد است زيرا عبادت بدون قصد تقرب حاصل نمىشود و مقتضاى نهى مبغوضيت است و تقرب به عمل مبغوض حاصل نخواهد شد .
اما در معاملات نهى از معامله يا راجع است بذات معامله يا بجزئى از اجزاء آن يا راجع به وصف مفارق و يا بامرى خارج .
هرگاه مربوط و متعلق نهى راجع بامرى خارج باشد مثل نهى از بيع ، وقت نداء نهى مقتضى فساد نيست .
اما در ساير اقسام موارد مختلف است و لازم است هر موردى بالخصوص مورد نظر و دقت قرار گيرد تا معلوم شود كه مراد از نهى فساد و بيان حكم وضعى است و يا اينكه مراد از نهى بيان حكم تكليفى بوده و سواى ممنوعيت عمل و حرمت آن اثر ديگرى ندارد .
( كليات ص 45 )
نَيازِك
( هيوى ) نيازك نوعى از سنگهاى مشتعل فضائى است .
نَياط
- ( اصطلاح نجومى و هيوى ) از ستارگان صورت برج عقرب است و آن هفتمين ستارهء آنست واقع بر جلو قلب العقرب و نهمين ستارهء كه در پشت اوست .
( از صور الكواكب ص 209 )
نَيِّرُ الأرْنَب
- ( اصطلاح نجومى ) از نامهاى ارنب ، كرسى الجوزاء ، عرشى الجوزاء است .
نَيِّر اصْغَر
- ( اصطلاح نجومى ) مراد ماه است در برابر نير اكبر و اعظم كه مراد خورشيد است .
نَيِّرِ اعْظَم
- ( اصطلاح نجومى ) اهل نجوم آفتاب را نيز اعظم دانند و گويند مستقيم الاحوال است ، بطبع گرم و خشك . از اول اسد تا آخر جدى ولايت مطلقه آن آفتاب و از آخر سرطان تا اول دلو ولايت ويژهء ماهتاب است كه بروج شمسى و قمرى گويند .
نَيِّرُ الثُّرَيّا
- ( اصطلاح نجومى ) ستارهايست واقع در وسط صورت ثريا كه وسط الثريا