مصطفى گفت :
« تحفة المؤمن الموت »
عطاى مؤمن مرك است ، زيرا حجاب مؤمن از حق نفس اوست و مرك برداشتن آن حجابست و عارفان را هيچ عطائى و تحفهء بدان نرسد كه راه دوست بر ايشان گشاده گردد و حجابها برداشته شود .
از اين مرگ صورت نگر تا نترسى * ازين زندگى ترس كاكنون در آنى
ازين زندگى زندگانى نخيزد * كه گرگ است و نايد ز گرگان شبانى
دنيا حجابست و قيامت وقت مشاهدت ، * و دوستان را حجاب ، بلاست و مشاهدت ،
عطا ، كى باشد كه ازين حجاب از رهيم * و بدوست و مواصلت او رسيم .
( عده ج 4 ص 71 ) او كه نفسش مرد از دنيا درماند ، او كه دلش مرد از عقبى درماند او كه جانش مرد ، از مولى درماند ، او كه نفسش مرد ، از اهل و ولد جدا ماند ، او كه جانش مرد از خداى صمد درماند .
بس دلهاى عزيزان و صادقان كه از نهيب اين سخن و سياست اين حال خون گشت كه آيا در ازل براى ما چه رفته است و در ابد كار ما چون آمده .
پير طريقت گفت : اولىتر به تيمار خوردن از آن كسى نيست كه از ازل خويش او را بىآگهيست ، غافل بودن از ابد خويش از نادانى است .
ميان بود و بودنى اين خواب غفلت چيست ؟ آدمى را ميان دو موج از آتش چه جاى بازيست ؟ آه از مرگ نفس . آه از مرگ دل ، آه از مرك جان ، اگر در اين بمانم مرا چون توان و درد را چه درمان ، چون حال اين است و كار چنين ، بىكس منم بىسر و سامان منم ، خداوندا هم تو مگر سامان كنى راه ما را هم به خود آسان كنى درد مرا درمان كنى ، زان مرهم احسان كنى .
( از عده ج 2 ص 598 ، ج 1 ص 129 )
مُرَكَّب
- ( اصطلاح فلسفى ) آنچه از دو يا چند جزء تأليف شده باشد مركب گويند و ضد بسيط است .
( از شفا ج 2 ص 513 - دستور ج 3 ص 239 ) .
مركب بر چند قسم است : 1 - آنچه مركب باشد از اجسام مختلفة الحقائق بحسب حقيقة و آن بر دو قسم است : مركب تام و ناقص . مركب تام عبارت از مركبى است كه او را صورت نوعيهء باشد كه حافظ نوع و تركيب آن باشد در مدت زيادى مانند مواليد . مركب ناقص مركبى است كه او را صورت نوعيه كه حافظ تركيب آن براى مدت زيادى است نباشد اعم از آنكه او را صورت نوعيهء نباشد و يا باشد لكن براى مدت زيادى حافظ نوع آن نباشد مانند حوادث جوى و غيره .
( كشاف ص 534 ) .
و مركب يا حقيقى است و يا غير حقيقى مركب حقيقى آن بود كه ميان اجزاء آن حاجتى به يكديگر باشد و بعبارت ديگر هر يك از اجزاء به يكديگر نياز كامل و بستگى لازم داشته باشد تا از تركيب آنها حقيقة واحدهاى درست شود چنان كه از تركيب چند داروى مفرد يك دارو پديد آيد داراى خاصيت مخصوص و غير حقيقى آنچه از اجزاء بر حسب صورت و ظاهر تركيب يابند .
رجوع شود به تركيب و .