الارض كرد و اگر كسانى باشند كه در اثر مرض و علل موجه ديگر بيهوده و معطل باشند بايد محلى براى آنها تخصيص داد و قيمى براى آنان معين كرد .
هر مدينهء را بيت المال المشتركى لازم است كه از راه ماليات و جرائم و غنائم بدست ميآيد كه بايد در راه مصالح مشترك مردم مصرف شود .
وى در مورد فرائض مدينه بحث مفصلى دارد و در وجوب نكاح و تزاوج براى بقاء نوع و بعضى از انتظامات اجتماعى فصل مشبعى بحث كرده است ( شفا ج 1 ص 650 - 656 ) .
مَدينَهء بَدّالَه
- ( اصطلاح اجتماعى ) از اقسام حكمت عملى است و مدينهايست جاهله و « هى التى قصد اهلها ان يتعاونوا على بلوغ اليسار و الثروة و لا ينتفعوا باليسار فى شىء آخر لكن على ان اليسار هو الغاية فى الحياة » ( آراء اهل مدينه ص 91 ) .
مَدينَةُ التَّغَلُّب
- ( اصطلاح اجتماعى ) مدينهء تغلب مدينهايست كه ادارهء آن به دست جابران و ستم كاران باشد « المدن المتغلبه هى المدن الجبارين » ( سياسات مدنيه ص 68 ) .
« اما مدينهء تغلب فهم الذين به يتعاونون على ان يكون لهم الغلبه » ( سياسات ص 64 ) .
و يا « هى التى قصد اهلها ان يكونوا القاهرين لغير هم الممتنعين ان يقهرهم غيرهم و يكون كدهم اللذة التى تناولهم من الغلبه فقط » ( آراء اهل مدينهء فاضله ص 91 ) .
مَدينَهء خِسَّت
- ( اصطلاح اجتماعى ) مدينهء خست اجتماعى بود كه بر تمتع از لذات محسوسات مانند مأكولات و مشروبات و منكوحات و اصناف هزل و بازى تعاون كنند و غرض ايشان از آن طلب لذت بود نه قوام بدن و اين مدينه در مدن جاهليت سعيد و مغبوط شمرند چه غرض اهل مدينه بعد از تحصل ضرورى و بعد از تحصيل يسار صورت بندد و سعيد ترين و مغبوط ترين ميان ايشان كسى بود كه بر اسباب لهو و لعب قدرت او زياده بود .
( از اخلاق ناصرى ص 247 و آراء اهل مدينه ص 91 ) .
مَدينهء جاهِلَه
- ( اصطلاح اجتماعى ) از اقسام حكمت عملى است و آن مدينه و شهرى و كشورى باشد كه مردمش خوبى را ندانند و نه شناسند و درنيابند كه هدايت و سعادت چيست و اگر دريابند پاى بند نباشند و از خوبى آنچه را در ظاهر نمايد شناسند و گمان كنند كه غايت زندگى لذات و بهرهاى مادى باشد و آنچه را خواهند انجام دهند و بدنبال هواى نفس روند ( از آراء اهل مدينه ص 90 ) .
اشكال مختلف ادارهء مدينهها و يا كشورها از نظر فارابى بشرح زير است :
و مردمى كه از ناحيهء رياستهاى فاضله اداره مىشوند مردمى فاضل و نيكو و خوشبخت مىباشند ، و هرگاه ملتى و امتى بدين سان باشند ، امت و ملت فاضله آنها