تخطي إلى المحتوى الرئيسي

فرهنگ معارف اسلامى ( فارسى ) — صفحة 723

مساهمون:

ص٧٢٣
سين و سوف را گويند .

حُروفِ تَوقيع

- ( اصطلاح ادبى ) كلمهء « قد » را حرف توقيع گويند رجوع به قد شود .

حُروفِ جارَّه

- ( اصطلاح ادبى ) حروف حاره يا جر در زبان عرب بنا بر مشهور هفده حرف مىباشند كه اگر بر سر اسمى واقع شوند آن را مجرور گردانند و اين حروف عبارتند از « من ، إلى ، حتّى ، خلا ، حاشا ، عدا ، فى ، عن ، على ، منذ ، مذ ، و او ، تا ، كاف ، با و لام ( ل ، كى ، و لعل ) و برخى لو لا را هم اضافه كرده‌اند مانند
« تَاللَّهِ »
« تَرَبّ الكعبة » و
« حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْرِ »
و
« مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الْأَقْصَى »
و
« سُقْناهُ لِبَلَدٍ مَيِّتٍ »
و « و الله لافعلن كذا » و
« سَأَلَ سائِلٌ بِعَذابٍ واقِعٍ »
و
« عَلَيْها وَ عَلَى الْفُلْكِ تُحْمَلُونَ »
رجوع شود به هر يك از اين كلمات و نيز رجوع شود به ( سيوطى ص 124 - 127 ، الهدايه ) .

حُروفِ جازِمه

- ( اصطلاح دستورى ) و حروف جازمه حروفى هستند كه افعال مضارع را در زبان عرب جزم دهند و آنها پنج حرفند « لم ، لمّا ، لاء نهى و لام امر غايب و ان شرط » مانند « لم يضرب ، لا يضرب ، لما يضرب ، ليضرب ، ان اضربك أضربك » رجوع شود بهر يك از اين كلمات و رجوع شود به شرح تصريف ص 83 .

حُروفِ جَوفيّه

- ( اصطلاح ادبى ) مراد حروف مد و لين است در زبان عرب كه الف ، واو و ياء باشند ( از كشاف ج 1 ص 449 ) .

حُروفِ حارَّه

- ( اصطلاح علوم غريبه ) هفت حرف را حار دانند و آن 1 . ه . ص ط . م . ف . ش است . و هفت حرف را رطب دانند و آن . ب . و . ى . ن . س . ت ، ض بود . هفت حرف را بارد دانند و آن ج . ز . ك . س . ق . ث . ظ بود و هفت حرف را يابس دانند و آن د . ح . ل . ع . ر . خ . غ بود . ( از شمس المعارف الكبرى ) .

حُروفِ حَصر

- ( اصطلاح ادبى ) در زبان عرب دو حرف « الا » بكسر همزه و تشديد و « انما » بكسر همزه و تشديد براى حصر و قصر آيند مانند « إنّما زيد شاعر » و « ما زيد الّا شاعر » كه انحصار صفت شاعريت را در مثال اول براى زيد رساند و در دوم گويد زيد تنها شاعر است و هنر ديگر ندارد رجوع به حصر و قصر شود .

حُروفِ حَلق

- ( اصطلاح ادبى ) در زبان عرب شش حرفند كه از حلق خارج ميشوند و در حقيقت مقطع آنها حلق است و آنها « هاء همزه ، حاء ، خاء ، ع غ » ميباشند ( از شرح تصريف . ص 72 )

حُروفِ خَطيَّه

- ( اصطلاح منطقى ) اخوان الصفا در مقام بيان نطق لفظى گويند حروف بر سه نوعند فكرى و لفظى و خطى « فالفكرية هى صورة روحانية فى افكار النفوس مصورة فى جواهرها قبل اخراجها معانيها بالالفاظ و الحروف اللفظية هى اصوات محمولة فى الهواء فمدركة بطريق الاذنين بالقوة السامعة و الخطية هى نقوش خطت بالاقلام فى وجوه الالواح و بطون الطوامير مدركة بالقوة الباصرة بطريق العينين و . . » . ( از اخوان ج 1 ص 311 )

حُروفِ دوازده‌گانه

- ( اصطلاح عرفانى )
فرهنگ معارف اسلامى ( فارسى ) — صفحة 723 | سيد جعفر سجادى