احكام است دربارهء نوع مأخذيت قرآن از لحاظ مفاد بحث است .
در اصول رشاد آمده است .
آيات متشابهات و غير واضحة المعانى بطور كلى نمىتوانند حجت و مناط استنباط احكام گردد مگر آنكه به موجب اخبار منقوله از معصومين ( ع ) كه راسخين در علم هستند الفاظ آنها تقرير و معانى آنها تأويل شوند - و علت آن هم واضح است زيرا يك كلام مبهم كه معنى آن براى ما غير معلوم است بنفسه نمىتواند مبناى استدلال گردد - لكن اگر آن كلام بوسيلهء معصوم ( ع ) كه تنها شخصيت مجاز براى تفسير كلمات الهى است ( و يا بنا بر اصطلاح امروز تفسير قانون اساسى اسلام از حقوق مختصه اوست ) تفسير و تأويل گردد طبعا آن ابهام مرتفع و آن كلام بكلام صريح و قابل استنادى مبدل ميگردد .
تا اينجا مسأله متفق عليه است يعنى همه فقهاى ما در عدم جواز استناد بآيات متشابه وحدت نظر دارند ولى دربارهء آيات محكمه و جواز استناد بدانها به دو گروه نافى و مثبت تقسيم شدهاند اخباريين .
اصوليين .
الف » اخباريين : بعقيده اخباريين هيچ يك از آيات قرآن حجت و قابل استناد نيست خواه متشابه باشد خواه محكم .
علت عدم حجيت متشابهات واضح است و اما محكمات :
شكى نيست در اينكه قرآن متضمن آيات مختلفى است كه بعضى عام و بعضى ديگر خاص - برخى مطلق و برخى ديگر مقيد - بعضى ناسخ و بعضى ديگر منسوخ ميباشند .
و وجود اين كيفيات كه تقريبا بين تمام آيات محتمل مىباشد طبعا معانى آنها را مبهم و كلمات را متشابه ساخته است - يعنى مثلا آيهء كه من حيث اللفظ نص در عموم است شايد بموجب آيهء ديگرى تخصيص يافته و بمعنى خاص باشد و يا آيهء كه اينك ظاهر در اطلاق است بوسيلهء نص ديگرى مقيد شده و تغيير معنى داده باشد .
پس هيچ آيهء را نمىتوان ايمن از معارض پنداشته و بنص يا به ظاهر آن عمل كرد يا معانى تحت اللفظى آن را معانى مراد دانست و بلكه براى فهم معانى واقعى آن بايد تمام آيات را من البدو الى الختم وارسى نموده و يكايك آنها را توجيه و تفسير نمود و اين وارسى و تفسير هم بايد بوسيلهء شخص معصوم انجام گيرد و بس . زيرا ما بموجب اخبار متواترهء كه شمهء از آنها ذيلا نقل خواهد شد از تفسير قرآن ممنوع ميباشيم .
بنا بر اين ما فقط در صورتى ميتوانيم بنصوص و ظواهر قرآن عمل نمائيم كه آن نصوص و ظواهر بوسيلهء امام تفسير شده باشند و الا قابل استناد نخواهند بود .
و اما اخبار راجعه بحرمت تفسير قرآن :
1 -
من فسر القرآن برأيه فليتبوأ مقعده من النار
. 2 -
من فسر القرآن برأيه فقد افترى على الله الكذب
. 3 -
من فسر القرآن برأيه ان اصاب لم يؤجر ، و ان اخطاء سقط بعد من السماء
. 4 - و چند خبر ديگر .
ب » اصوليين : استدلال اصوليين بر حجيت نصوص و ظواهر كتاب خلاصهء اين است كه :
قرآن كتاب لغز و معمى نيست تا تمام
فرهنگ معارف اسلامى ( فارسى ) — صفحة 694
مساهمون: سيد جعفر سجادى
ص٦٩٤