طرفى ضمان تلف آن به عهده بايع است با اين حال التزام بايع بصبر و انتظار مستلزم ضرر و مشقت شديدى است . كه تدارك آن بجعل خيار است براى بايع .
( كليات حقوقى ص 113 )
خِيارِ حَيَوان
- ( فقهى ) در كليات حقوقى آمده است :
در خريد و فروش حيوان بطور مطلق خريدار مدت سه روز حق فسخ معامله را دارد و اين را خيار حيوان گويند و بهر حال يكى از خيارات مشهوره خيار حيوان است مدت اعتبار آن سه روز است و پس از گذشتن سه روز ديگر خيارى از اين حيث نيست چنان كه در حديث -
خيار الحيوان ثلاثة ثم لا خيار
. خيار حيوان از چند جهت مورد بحث فقها قرار گرفته است يكى آنكه آيا خيار حيوان اختصاص به مشترى دارد يا شامل بايع نيز خواهد بود .
و ديگر آنكه خيار حيوان مخصوص عقد بيع است به ساير عقود نيز شمول خواهد داشت .
رجوع به خيارات شود .
( كليات حقوقى ص 35 ، 36 ) خيار حيوان از مختصات اماميه است و احاديث مأثوره از اهل بيت عصمت به حد وفور است مثل روايت على بن اسباط از حضرت رضا ( ع )
( الخيار فى الحيوان ثلاثة ايام للمشترى . قلت و ما الشرط فى غير الحيوان . قال البيعان بالخيار ما لم يفترقا . فاذا افترقا فلا خيار بعد الرضا )
يعنى به حضرت عرض كردم شرط در غير حيوان چيست فرمود : فروشنده و خريدار اختيار دارند مادامى كه از هم جدا نشده باشند ، وقتى از هم جدا شدند ديگر خيارى بعد از حصول رضايت نخواهد بود .
نظر به اين اخبار و اخبار ديگر اكثر فقها خيار حيوان را اختصاص به مشترى دادهاند . و بعقيده بعضى خيار حيوان اختصاص به مشترى نداشته و اين حق را ببايع نيز دادهاند چنان كه صحيحه محمد بن مسلم نيز بر آن دلالت دارد .
( المتبايعان بالخيار ثلاثة ايام فى الحيوان و فيما سوى ذلك من بيع حتى يفترقا )
فروشنده و خريدار در حيوان سه روز اختيار دارند و در غير حيوان ، خيار آنها از زمان وقوع بيع است تا از هم جدا شوند .
و شايد مقصود اين باشد كسى كه حيوان به او انتقال يافته خواه بايع باشد يا مشترى ، حيوان ثمن باشد يا مثمن ، اختيار فسخ معامله را در ظرف سه روز خواهد داشت و به اين طور جمع بين اخبار حاصل مىشود .
چنانچه در صحيحه ديگر ابن مسلم است
( المتبايعان بالخيار ما لم يفترقا و صاحب الحيوان بالخيار ثلاثة ايام )
تعبير به صاحب حيوان در اين حديث مشعر است به اين كه خيار حيوان اختصاص به مشترى نداشته بلكه شامل صورتى كه شخص مالش را در مقابل حيوان فروخته و حيوان ثمن واقع شده باشد خواهد بود . و اينكه در اخبار مشترى اختصاص بذكر يافته براى اين است كه حيوان غالبا خريدارى مىشود نه آنكه ثمن واقع گردد و به آن چيز ديگرى خريدارى شود .
بهر حال مقتضاى اصالت لزوم اين است كه براى فروشنده حيوان ، خيار حيوان