و بايد محل خاصى را براى خلوت معين كند و چون بدر خلوت رسيد گويد
« رَبِّ أَدْخِلْنِي مُدْخَلَ صِدْقٍ وَ أَخْرِجْنِي مُخْرَجَ صِدْقٍ وَ اجْعَلْ لِي مِنْ لَدُنْكَ سُلْطاناً نَصِيراً »
.
و در خلوتگاه اتفاق افتد كه صاحب خلوت از محسوسات غايب شود و بعضى از حقايق بر او كشف گردد و متصوفه آن را واقعه خوانند و چنان كه در حال حضور باشد مكاشفه خوانند ( مصباح الهدايه ص 123 - 125 ، 161 ، 165 - دستور العلماء ) .
مولوى گويد :
من نخواهم شد ازين خلوت برون * زانكه مشغولم باحوال درون
حافظ گويد :
چون كوى دوست هست به صحرا چه حاجتست * خلوت گزيده را به تماشا چه حاجتست
جانا به حاجتى كه ترا هست با خدا * آخر دمى بپرس كه ما را چه حاجتست
خَلوَتخانه
- ( اصطلاح عرفانى ) مقام كمالات ولايت را گويند ، اتحاد محب و عاشق و معشوق و نبى و ولى است .
و خلوتخانه اسرار ، مقام انس با حق است .
عطار گويد :
هست گنجى از دو عالم مانده پنهان تا ابد * جاى او جز كنج خلوتخانهء اسرار نيست
در زمين و آسمان آن گنج كى يا بى تو باز * زانكه اين جز در درون مرد معنى دار نيست
برخى از تركيبات ديگر : خلوتخانهء اشتياق ، خلوتخانهء احسان ، خلوتخانه خاص ، خلوتخانهء شهود ، خلوتگه اصلاب ، خلوتگه دل .
نسفى گويد چون خدا خواست مراتب اجسام بيافريند بدر دى ظلمانى نظر كرد . ( قسمت ظلمانى جوهر اول يا عقل اول ) آن در دى ظلمانى به جوش آمد و بگداخت از زبده و خلاصهء آن عرش بيافريد و از زبده و خلاصه آن باقى آسمان هفتم و از زبده و خلاصه آن باقى آسمان ششم و از زبده و خلاصه آن باقى آسمان پنجم و از زبده و خلاصهء آن باقى آسمان چهارم بيافريد و از زبده و خلاصهء آن باقى آسمان سوم و از آن باقى ديگر آسمان دوم و اول بيافريد و از زبده و خلاصه آن باقى عنصر آتش و از زبده و خلاصه آن باقى عنصر هوا و از زبده و خلاصهء آن باقى عنصر آب و از آنچه باقى مانده عنصر خاك بيافريد مفردات عالم ملك تمام شد ، مفردات ملك و مفردات ملكوت 28 آمد چهارده ملك و چهارده ملكوت ، و مركب سه آمد معدن ، نبات و حيوان و همچنين مفردات حروف تهجى بيست و هشت حرف آمدند و مركب سه آمد اسم و فعل و حرف .
چون مراتب ارواح تمام گشت و مراتب اجسام نيز تمام گشت ، آنگاه مراتب ارواح در مراتب اجسام هر يكى در يكى مقام گرفتند ، عرش مقام خاتم انبياء شد و صومعه و خلوتخانهء وى شد و گر سى مقام ارواح اولو العزم گشت و صومعه و خلوتخانهء ايشان گشت و آسمان هفتم مقام ارواح رسل شد و صومعه و خلوتخانهء ايشان گشت و آسمان ششم مقام ارواح انبياء و پنجم مقام ارواح اولياء و چهارم مقام ارواح اهل معرفت و سوم مقام ارواح عباد و آسمان اول مقام ارواح مؤمنان شد و صومعه و خلوتخانهء ايشان گشت و طبايع چهارگانه در عناصر