لازم ، مصدر فعل ( بضم فاء ) آيد چون « قعد قعود و غدا غدو » و هر فعلى كه معنى امتناع داشته باشد و مفتوح العين باشد مصدر آن فعال ( بكسر فاء ) باشد مانند « ابى اباء نفر نفارا و شرد شراد » و افعالى كه دال بر تحول كنند مصدرشان فعلان [ مفتوح الفاء ] آيد مانند « جولان » و افعالى كه مفتوح العين باشند و دال بر درد و يا صدا كنند مصدرشان فعال ( مضموم الفاء ) آيد مانند « سعل سعال و صرح صراح » و نيز فعيل مصدر افعالى است كه دال بر اصوات و رحال كنند مانند « صهل صهيل و رحل رحيل » و فعاله [ مكسور الفاء ] مصدر افعالى مىباشد كه دال بر حرف كنند مانند « خياطة و سفارة » و فعول [ مضموم الفاء ] و فعاله [ مفتوح الفاء ] مصدر فعل ثلاثى مجرد مضمون العيناند مانند « سهل سهولة و صعب صعوبة و جزل جزالة و فصح فصاحة » و بقيه سماعيند . ( از سيوطى ص 145 ) .
اوساط
- متوسطان در سلوك را اوساط گويند كه نظر كنند به حكم قضاء الهى .
اوْسَط
- ( اصطلاح منطقى ) حد وسط در صغرى و كبراى قياس را حد اوسط هم ميگويند زيرا واسطه در سرايت و جريان حكم است از اكبر باصغر رجوع بقياس شود .
اوْقات نَماز
- از اصطلاحات فقهى است . در معتقد الاماميه آمده است :
بدان كه هر نمازى را وقتى است ، و آن وقت را اولى و آخرى هست . اول وقت نماز پيشين آن وقت است كه زوال آفتاب باشد ، و چون از زوال مقدار چهار ركعت بگذرد وقت نماز ديگر درآيد . و وقت نماز پيشين مشترك باشد ، تا آنگه كه از روز چندان مانده باشد كه چهار ركعت نماز توان كرد . آنگه اين مقدار خاص باشد به آخر وقت نماز ديگر .
دليلش قوله تعالى :
أَقِمِ الصَّلاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ إِلى غَسَقِ اللَّيْلِ
، يعنى :
نماز بپاى داريد ! « لدلوك الشمس ، اى - الزوال الشمس » ، از بهر وقت بگشتن آفتاب تا به اول درآمدن تاريكى شب .
بگشتن آفتاب را ابتداى وقت نماز كرده است ، و انتهايش تا وقت درآمدن تاريكى شب . و باتفاق جملهء مسلمانان درين وقت جز ازين دو نماز كه پيشين و ديگر است هيچ نماز ديگر نيست از فرايض ، پس بايد كه وقت اين دو نماز باشد . و چون پيشين بر ديگر مقدم است آن مقدار كه درو چهار ركعت نماز روان كرد ، اول وقت پيشين باشد و خاص باشد به او ، و چون نماز ديگر متأخر است ، آن مقدار كه گذاردن چهار ركعت نماز باشد تا فرو شدن آفتاب ، خاص باشد به نماز ديگر ، و آخر وقت وى باشد ، و اين زمان كه در ميان باشد وقت پيشين و ديگر مشترك باشد ميان ايشان ، الا آنست كه پيشين اول بايد كرد آنگه ديگر .
و از عبد اللّه عباس روايت است كه رسول ص نماز پيشين و ديگر با يكديگر گذارده بىعذرى . اگر وقت هر دو نماز