خواصه امكنه أن يعرف كمية اجناس الموجودات و انواعها و ما الحكمة فى - كمياتها على ما هى عليه الان » .
( اخوان ج 3 ص 182 - 183 ) و گويند خداى متعال علت موجودات را ابداع كرد در حال كه واحد حقيقى و واحد من جميع الجهات است .
و حكمت بالغه او ايجاب كرد كه همه اشياء را واحد بالهيولى و متكثر بالصورت بيافريند و باز حكمت او ايجاب كرد كه همهء اشياء را ثنائى يا ثلاثى و يا رباعى نيافريند و بلكه حكمت او ايجاب كرد كه اشياء را « على ما هى عليه » بر حسب اعداد و مقادير موجود بيافريند آن طور كه اكنون هست و بعد گويند از اين جهت بعضى اشياء را ثنائى آفريد مانند هيولى و صورت و جوهر و عرض و علت و معلول و . . و بعضى را ثلاثى آفريد مانند ابعاد ثلثه ، مقادير ثلثه ، ازمان ثلاثة ( ماضى ، حاضر و مستقبل ) و بعضى را رباعى بيافريد مانند طبايع اربع ( حرارت ، يرودت : يبوست و رطوبت ) و اخلاط اربعه ( صفراء دم ، بلغم و سودا ) و ازمان اربعه ( فصول ) و جهات اربعه و غيره و بعضى را خماسى و بعضى را سداسى . . .
( اخوان ج 3 ص 183 - 185 )
اشْياء ثُنَائِىّ
- رجوع شود باشياء ثلاثى .
اصابِعُ الرَّحْمن
- ( از اصطلاحات عرفانى است ) و منظور اراده و قدرت بىپايان احديت است كه فرمود قلب المؤمن بين الاصبعين من أصابع الرحمن .
( از رسائل خواجه عبد اللّه ص 36 ) مولوى گويد :
شد مناسب و صفها در خوب و زشت * شد مناسب حرفها كه حق نوشت
ديده و دل هست بين الاصبعين * چون قلم در دست آيد اى حنين
اصبع لطفست و قهر اندر ميان * كلك دل با قبض و بسطى زين بنان
اشْياءِ رُباعِىّ
- ( اصطلاح فلسفى ) رجوع شود باشياء ثلاثى .
اشْياءِ مُتَدَرِّجَةُ الْكَونْ
- مراد حركت و زمان و مقولاتى است كه حركت در آنها واقع است . ( اسفار ج 2 ص 187 )
اصالَةُ الْبَراءَة
- اين اصطلاح اصولى است .
و « من جملة الادلة العقلية اصالة البراءة » رجوع باصل برائت شود .
2 - در مورد شك در تكليف مقتضاى اصل ، برائت است زيرا به حكم عقل مؤاخذه بدون بيان قبيح است .
( از كليات حقوقى ص 1 )
اصالَةُ الْحَقِيقَة
- ( از اصطلاحات اصولى است ) .
در كليات حقوقى آمده است :
بناء عقلا بر اين است كه لفظ حمل بر معنى حقيقى شود پس هر گاه احتمال دهيم كه متكلم از لفظ غير معنى حقيقى را اراده كرده و قرينه ظاهرى بر آن نباشد ميگوئيم نظر باصالة الحقيقة كه مبناى آن بناء عقلا است معنى حقيقى را اراده كرده و اگر متكلم بعد از اين ادعا كند كه مرادش از لفظ ، معنى حقيقى آن نبوده بلكه معنى