غضابا » كه كلمهء آسمان را دو معنى است مجازى يكى باران و ديگر گياه كه از لفظ آن باران اراده شده است و از ضمير آن كه ضمير رعيناه باشد گياه خواسته شده است . و آن را امثله در عربى و فارسى بسيار است . ( از مطول ص 357 - ابدع البدائع ص 36 - كشاف ج 1 ص 499 - دستور ج 1 ص 109 ) .
اسْتِدْراج
- ( اصطلاح عرفانى و كلامى ) استدراج در لغت بمعنى تقرب و ارتقاء از درجهاى بدرجهء بالاتر آمده است و در سخنان متكلمان و متشرعان به معناى امر خارق العادة است كه از دست كافر مدعى صادر شود ، موافق با آنچه ادعا كرده است .
« و من علامة الاستدراج العمى عن عيوب النفس » ( طبقات ص 54 ) .
مشهور آنست كه امر خارق عادت اگر از مدعى رسالت و نبوت ظاهر شود اگر موافق با ادعاى او باشد معجزه ناميده مىشود و اگر مخالف ادعاى او باشد اهانت نامند .
استدراج نزد اهل معانى شنوانيدن كلامى است كه متضمن بيان حقيقت باشد به نحوى كه موجب خشم و غضب مخاطب نشود ( كشاف ص 443 - 444 ) .
و بالجمله استدراج به اين معنى آمده است كه شيطان اشخاص فاسد مدعى را على التدريج بفساد نزديك كند تا آنكه كارهاى خارق عادت از آنها ظاهر شود .
و در كلام عارفان به معناى مكر آمده است و مكر و استدراج هر دو به معناى اخفاء شر باشد در صورت خير كه در مقام شهود مكر است در مقام علم استدراج .
و بهر حال ادعاى صدور امر خارق عادت نزد عارفان كفر است و عارف حقيقى هيچ گاه ادعاى انجام كارهاى خارق عادت نمىكند ( شرح كلمات بابا ص 338 ) .
اسْتِدْراك
- ( اين اصطلاح قواعد عرب است ) و در لغت طلب تدارك سابق باشد و رفع توهم ناشى از كلام سابق باشد كه بلفظ « لكن » دو جمله متغاير را از يكديگر جدا نمايند و نزديك باضراب است مانند « جاءني القوم لكن زيدا لم يجيء » و فرق آن با اضراب آنكه اضراب اعراض از چيزى است پس از اقبال بر آن بر خلاف استدراك .
( از كشاف ج 1 ص 530 - و نفائس الفنون ص 44 - دستور ج 1 ص 109 ) .
اسْتِدْلال
- ( اصطلاح منطقى ) استدلال يعنى تقرير دليل براى اثبات مطلوب .
استدلال بر دو نوع است 1 - استدلال يا دليل « انى » 2 - استدلال يا دليل « لمى » در نوع اول از اثر پى بمؤثر مىبرند و بعبارت ديگر از وجود اثر اثبات وجود مؤثر ميكنند و از نوع دوم و يا طريقه دوم از مؤثر وجود اثر را ثابت ميكنند .
( دستور ج 1 ص 100 ) استدلال از علت بمعلول را تعليل گويند و از معلول بر علت را استدلال نامند .
اسْتِدلالِ مُرْسَل
- ( اصطلاح اصولى ) و مراد مصالح مرسله است كه آن را اصل