ارْثِ خُنْثَى
- از اصطلاحات فقهى است .
در كليات حقوقى آمده است :
نسبت بخنثاى مشكل قول شيخ در خلاف اين است كه بايد بقرعه عمل نمود و دليلش اجماع است و سنت . و در نهايه و ايجاز و مبسوط قائل شده است به اين كه بايد به او نصف ميراث مرد و نصف ميراث زن داده شود . اين قول مشهور و در غنيه دعوى اجماع بر آن شده است و روايت هشام بن سالم در قضاء على عليه السلام نيز بر آن دلالت دارد . بعلاوه مقتضاى قاعده در مال مشتبه تنصيف است .
قول مفيد در اعلام و سيد مرتضى در انتصار و حلى در سرائر بر اين است كه اضلاع يعنى دندههاى خنثى شمرده شود اگر اضلاع راست و چپ او با هم مساوى باشند معلوم مىشود زن است و اگر اختلاف داشته باشند معلوم مىشود مرد است .
و روايت شريح قاضى نقلا از على عليه السلام بر آن دلالت دارد . و لكن اين روايت ضعيف است .
( كليات حقوقى ص 439 )
ارْثِ زَنْ
- ( از اصطلاحات فقهى است . ) در كليات حقوقى آمده است :
شوهر از همه متروكات زنش از زمين و بناء و غير اينها ارث ميبرد و در اين مسأله اختلافى بين مسلمين نيست .
اما زن فى الجمله از بعض متروكات شوهر ارث نمىبرد . و در اين مسأله نقل خلاف از اسكافى و ابن جنيد شده كه قائل شدهاند به اين كه زن از همه متروكات شوهر ارث ميبرد . و نظر آنها بعمومات ادله ارث و خصوص خبرى است كه روات آن ابن ابى يعفور و فضل بن عبد الملك است .
امام در جواب سؤالى كه از او شده فرموده است :
يرثها و ترثه من كل شيء
( زن و مرد از همه متروكات همديگر ارث مىبرند ) .
عمومات ارث بموجب رواياتى كه فوق حد تواتر است و مستفاد از آنها محروميت زن است از ارث نسبت ببعض متروكات تخصيص يافته . و نظر به همين روايات خبر مزبور را بايد حمل بر تقيه نمود .
بالجمله طريقهء علماء اماميه بر حرمان زن است از بعض متروكات . و عدم تعرض به اين مسأله در بعض كتب ممكن است من باب وضوح و ظهور حكم بوده .
آيا حرمان از ميراث شوهر اختصاص به صورتى دارد كه زن از آن مرد فرزند نداشته باشد يا مطلقا محروم است ؟
و ديگر آنكه از عين و قيمت هر دو محروم است و يا محروميتش اختصاص به عين دارد ؟
مختار محقق در شرايع اين است :
هرگاه زن از شوهرش فرزندى داشته باشد از جميع ما ترك او ارث ميبرد و اگر فرزندى از او نداشته باشد از زمين چيزى نمىبرد و از قيمت آلات و ابنيه حصهء او داده مىشود .
و بعضى قائل شدهاند به اين كه زن فقط از خانه و مسكن شوهر خود ارث ميبرد .
و سيد مرتضى طريقهء ديگرى اتخاذ نموده و آن حرمان زن است از عين زمين