الخبت » و جمع آن اخبات و خبوت است ، و آن عبارت از سرزمين آرام و وسيع است و « اخبت الى اللّه » يعنى آرام گرفتن بسوى او و اظهار خشوع كرد « خبتة خبتة » ( بضم و كسر ) به معناى تواضع و فروتنى « خبيت » يعنى حقير و كوچك و گفته مىشود « خبيت النفس » يعنى منكسر القلب و دل شكسته :
اين كلمه مأخوذ از آيهء شريفه
وَ بَشِّرِ الْمُخْبِتِينَ
است .
صاحب منازل السائرين گويد اخبات از نخستين مراحل طمأنينت است و عبارت از ورود و صعود مسافر است در مقامى كه نفس او مطمئن شده و شك و ترديدى در خود راه ندهد و رجوع آن ممكن نباشد و چنان از خود غفلت ورزد كه خود و ما سوا را فراموش كند :
صاحب مصباح الانس گويد : ملاك مقامات ابواب سه است : اول زهد دوم ورع سوم حزن بر ما فات است از كمالات و اسباب آنها كه متضمن خوف و حذر و اشفاق و خشوع و اخبات است : در هر حال اخبات هم بمعنى آرامش خاطر و هم به معناى انكسار دل و خشوع و فروتنى است كه انكسار دل در مقام تضرع و تخشع به حضرت كبريائى است .
( شرح منازل السائرين ص 25 )
أَخْبار
- ( اصطلاح ادبى و اصولى است ) اخبار بفتح جمع خبر و بكسر همزه مصدر باب افعال است و اطلاق بر كلامى كه او را در خارج نسبتى باشد كه با او تطابق يا عدم تطابق داشته باشد مىشود و بعبارت ديگر در خارج نسبت او را ما بازائى وجودا او عدما باشد و گاه اطلاق شود بر القاء كلام . بتوضيح ديگر هرگاه كلام را نسبتى خارجى باشد در يكى از زمانهاى سهگانه حال ، گذشته و آينده به آنكه بين طرفين آن در خارج نسبت ثبوتى يا سلبى باشد و آن نسبت ما بين دو طرف با خارج مطابقت كند اعم از آنكه نسبت ثبوتى باشد يا سلبى مانند « على شجاع است و على جبان است يا شجاع نيست » و در صورتى كه كلام را در خارج نسبتى نباشد يعنى مفيد وقوع و عدم وقوع نسبتى خارجى نباشد آن كلام را انشاء گويند مانند « اضرب زيدا » .
تفتازانى گويد : مركب تام محتمل الصدق و الكذب را از لحاظ آنكه مشتمل است بر حكم و محتمل است مر صدق و كذب را خبر و از لحاظ افادهء حكم اخبار گويند و اخبار به حق را اگر به نفع يكى و ضرر ديگرى باشد شهادت گويند و اگر براى اثبات حق مخبر باشد دعوى گويند و اگر براى اثبات حق ديگر باشد اقرار گويند .
( دستور ج 1 ص 58 - مختصر المعانى ص 16 ) .
و اخبار نزد محدثان مرادف حديث است و بعضى گويند مغاير آنست . ( از كشاف ج 1 ص 454 ) .
أَخْبارِ تَثْلِيث
- اين اصطلاح اصولى است و مراد اخبارى است كه امور در آنها بر سه شق شدهاند : مانند « امر بين رشده فيتبع و امر بين غيه فيجتنب و امر مشكل يرد علمه الى اللّه و رسوله » « حلال بين و حرام بين و شبهات بين ذلك » ( قوانين ص 263 ) .