جواب گويند : از آنجا كه زمان ازو خالى نيست ، به سر ، وى با ما باشد و در ميان ما باشد ، اگر چه ما وى را نشناسيم ، و از غيرى تميزش نتوانيم . و چون مسلمانان اجماع كرده باشند ، و ما اكثر ايشان را نشناسيم ، چه انكار توان كرد آن را كه اين طائفه بر مذهبى اجماع كنند ، و امام در ميان ايشان باشد ، و وى را نشناسند .
ديگر چون اين طائفه مذهب اهل البيت دارند ، چون بر چيزى اتفاق كرده باشند ، هرآينه كه اتفاق ايشان مشتمل باشد بر آنچه اهل البيت بر آن باشند ، چنان كه مسلمانان چون بر قولى اتفاق كنند ، بضرورت مشتمل باشد قول ايشان بر قول رسول ص .
( رجوع شود به معتقد الاماميه ص 163 ) در اصول رشاد آمده است :
اجماع بر دو قسم است : محصّل - منقول إجماع محصّل آن است كه آراء مربوطه بدان بواسطهء فحص و كاوش و مراجعه ، بفرد فرد مجتهدين تحصيل و جمعآورى شود .
إجماع منقول آن است كه وقوع آن را شخص مورد اعتمادى كه در زمان حصول اجماع ميزيسته نقل نمايد مثلا يكى از اصحاب اعصار قديمه راجع بمسئلهء متنازع فيها ادعاى اجماع نموده و بگويد كه در بارهء آن مسأله اجماع قائم شده است .
اجماع را باجماع بسيط و مركب نيز تقسيم مىكنند اجماع بسيط آن است كه فقهاى يك عصر دربارهء مسألهء از مسائل دينى متفقا فتواى واحدى بدهند .
إجماع مركّب آن است كه فقهاى مزبور در آن مسأله به دو فريق تقسيم شده فريقى مثلا آن را مطلقا ايجاب و فريقى ديگر آن را مطلقا تحريم نمايند در اين صورت چون اجماع بطور مركب حاصل شده لذا اشخاصى كه در اعصار بعديه با آن مسأله مواجه ميشوند نمىتوانند قائل به تفصيل شده و آن را در موردى واجب و در موردى ديگر حرام بدانند و بلكه بايد آن را يا مطلقا ايجاب و يا مطلقا تحريم كند تا خرق اجماع لازم نيايد و همچنين در اين مورد كسى نمىتواند بين وجوب و حرمت نظريه ثالثى اتخاذ نموده و فى المثل قائل به استحباب آن شود .
( اصول رشاد 225 - 224 ) پارهء از اصوليان در تعريف اجماع گويند :
اجماع عبارت است از اتفاق قاطبهء فقهاى اماميه يك عصر در مسألهء از مسائل دينى .
موافق اين تعريف :
اولا - اتفاق بايد بمعنى واقعى كلمه و بطور كامل حاصل شود يعنى تمام مجتهدين و ارباب حل و عقد يك عصر از شرق عالم تا غرب آن متفقا فتواى واحدى در آن مسأله بدهند .
ثانيا - اتفاقكنندگان بايد از علماى اماميه باشند بنا بر اين اتفاق فقهاى ساير فرق اسلامى نمىتوانند ملاك حكم و مناط احتجاج گردد . كما اينكه مخالفت آنان نيز نمىتواند اجماع اصحاب ما را بر هم زند .
فرهنگ معارف اسلامى ( فارسى ) — صفحة 82
مساهمون: سيد جعفر سجادى
ص٨٢