تفسير مفسر [ 1 ]
من لم يرالأشياء به عين البصيرة يضّل و هو ملوم [ 2 ]
انسان انسان است به تربيت . و هيچيك از اقوام بنىآدم اگرچه وحشى بوده باشد ، بالمرّه از تربيت خالى نمىباشد . اگر كسى انسان را در حين تولد به نظر اعتبار درآورد ، خواهد دانست كه زيست او بلاتربيت از جملهء محالات عاديّه است و اگر فرض كنيم كه بلاتربيت هم زيست ، آن ممكن است . ( ولى ) بلاشك كه بود و باش او در اين حالت ، أشنع و أقبح از بود و باش حيوانات خواهد بود . و تربيت ، عبارت است از مجادله و مقاومت با طبيعت و علاج آن ، چه آن تربيت در نباتات بوده باشد و چه در حيوانات و چه در انسان . و تربيت اگر نيك بوده باشد ، طبيعت را از نقص به كمال و از خسّت بهشرف مىرساند و اگر نيك نبوده باشد ، البته حالت اصليهء طبيعت را تغيير داده ، موجب تنزّل و انحطاط آن خواهد شد و اين امر به ارباب فلاحت و مقتنيان [ 3 ] حيوانات و مربيان اطفال و ناظمان بلاد و رئيسان اديان به خوبى ظاهر است . و بالجمله حسن تربيت در اين عوالم ثلاثه [ 4 ] ، باعث همهء كمال و همهء خوبىها است - و سوءتربيت سبب همهء نقصها و همهء زشتيها - و چون اين فهميده شد ، بايد دانست اگر قومى از اقوام ، به تربيت حسنه تربيت شوند ، جميع طبقات و اصناف آن برحسب قانون تناسب طبيعى بهيكبارگى متفقاً مترعرع [ 5 ] شده روى به ترقى مىآورند و هر صنف و طبقهء در آن قوم برحسب پايه و مرتبهء خويش در اكتساب كمالاتىكه او را
هامش
[ 1 ] . در شماره 6 مجله شرق و شماره 9 سال 3 مجله ايرانشهر طبع شده است . ( شرح حقيقت تفسير قران كه به تفسير نيچرى شهرت دارد ) .
[ 2 ] . يعنى آنكه اشياء را بهچشم بصيرت نبيند گمراه مىشود و سزاوار نكوهش است .
[ 3 ] . پرورشدهندگان
[ 4 ] . عالم جماد و نبات و حيوان
[ 5 ] . بالنده و نشو و نما يابنده