المجتهدين استاد المتأخّرين مرحوم آقا محمّد باقر قدس سره است .
وى عالمى است قليل النظير ؛ و فضايل و محامدش عالمگير ، و از اعاظم فضلاى دوران و عمدهء علماى اين خاندان ، و متخلّق به اخلاق حميدهء مصطفوى ، و متأدّب به آداب مرضيّهء مرتضوى است ، شهور و اعوام بسيار بايد تا مثل او عالمى بوجود آيد .
مجملا پايهء فضيلت و جلال مقام آن زبدهء انام از آن برتر است كه عنقاى سبك سير خيال ، به اوّل دريچهء او تواند رسيد . استفادهء علوم شرعيّه را در خدمت والد و جدّ اين فقير نمود ، و در عصر آن دو بزرگوار كوس فضيلت را نواخت و علم علم را برافراخت و نام ناميش خافقين « 1 » را گرفت ، و كفى له ذلك فخرا .
و در راه علم تصديع و محنت بسيار كشيد ، به حدّى كه بر السنه « 2 » و افواه مشهور است كه آن جناب علم را به گريه و زارى و مناجات به درگاه حضرت بارى تحصيل نموده است . زيراكه به ظاهر مدت تحصيلش آنقدر نبود كه توان به اين مرتبهء عاليه رسيد ، و علاوه در كيفيت آن نيز به جهت ضيق معاش اغلب قصور مىشده است ، بلى ،
« ذلِكَ فَضْلُ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَنْ يَشاءُ »
« 3 » .
بعد از حصول اندكى از مراتب مقدمات نحويّه و صرفيّه حسب الحكم والد فقير به خواندن كتاب « مدارك الاحكام » بر وجه استدلال به شراكت علماء عظام شروع كرد ، و در آن باب تعب و محنت بسيار كشيد ، و به حدى
هامش
( 1 ) مشرق و مغرب .
( 2 ) السن : « د » .
( 3 ) متّخذ از آيهء 4 سورهء جمعه ( 62 ) .