المذاهب » كه ابن حمزه - عليه الرحمة - نوشتهاند ، و ديگر كتابها مثل كتاب « تبصرة العوام » و غير آن ؛ كه در آن باب است رجوع نمايد ، وسنيان هم اگرچه در اين باب كتابها بسيار نوشتهاند ، اما اكثر ايشان تعصب به كار بردهاند ، وحصر مذاهب چنان كه بايد ننمودهاند . وسيّد اجلّ اعظم ابو تراب مرتضى بن الداعي الحسيني الرازي - عليه الرحمة - كه از بزرگان علماء شيعه است اگر چه از براى الزام سنيان در كتاب « تبصرة العوام » تعداد مذاهب به روش بعضى از ايشان نموده ، اما در كتاب « فصول التامة في هداية العامة » كه بعد از آن به عربى نوشته موافق حق ؛ مذاهب اسلاميه را شمردهاند . مجملًا بعضى از علماى شيعه گفتهاند كه : آنها كه بعد از پيغمبر صلى الله عليه و آله به امامت اميرالمؤمنين عليه السلام قائل شدهاند هفتاد و سه فرقهاند ، و باقى از امتى بيروناند ، وجمعى بر ايناند كه : اصول مذاهب اسلاميه هفتاد و سه مذهب است ، واصول وفروع را اگر همه بشمارند مذاهب اسلاميه از هفتصد متجاوز است . و به هر تقدير جميع علماى شيعه كه در قديم بودهاند مذهب صوفيه را از جملهء مذهبهاى سنّيان گرفتهاند ، واكثر سنيان خود نازش دارند به اينكه صوفيه از ايشانند « 1 » . و صاحب نسب عالى ابو المعالى محمّد بن نعمة اللَّه بن عبداللَّه بن على بن الحسن بن جعفر بن عبيداللَّه بنالحسين الأصغربن على بن الحسين بن على بن أبى طالب عليهم السلام در كتاب « بيان الاديان » با آنكه تقيه نموده ، صوفيه را از
هامش
( 1 ) حديقة الشيعة : 569