خداى آسمان ، بلكه عين خدايند ، وخداست عين ايشان ، وفرقى نيست ميان خدا وايشان - چنان كه محيى الدين در ديباچهء « فتوحات » تصريح نموده است به اين و گفته است چنين : « سبحان من أظهر الاشياء وهو عينها » « 1 » وبايزيد گفته : « ليس في جبّتي إلّااللَّه » « 2 » و « لا إله إلّا أنا فاعْبُدون » « 3 » و « حلّاج » گفته : « أنا الْحَقّ وَمِنَ اللَّه إلى فلان » « 4 » و « محمود شبسترى » گفته :
روا باشد أنا الحق از درختى * چرا نبود روا از نيك بختى « 5 »
وسهل شوشترى تحسين وتصديق فرعون نموده در دعوى خدائى « 6 » ، الى غير ذلك از هرزههاى آنها ، چنان كه بعضى از آنها گذشت در رساله ، پس طبلها بكوبيد ، وسُرناها بزنيد ، و اظهار عشق وعاشقى كنيد ، وبسيار تماشا ونظر كنيد به سوى بىريشان وگلرخان ، زيراكه اينها متّحد و يكى شدهاند با رحيم رحمان ، و ترك كنيد صلاة وصيام و جميع عبادات را بالتمام ، به اعتبار اينكه شما و اصل شدهايد به مرتبهء خداوند علّام ، بلكه شما عين معبوديد ، و خود را موسوم به معبود مىنمائيد ! ! !
پس كه را مىپرستيد وشما با خدا متّحديد ؟ پس كه را سجده مىكنيد ؟
بلى عبادت مخصوص است به كسى كه نرسيده باشد به مرتبهء خدا مثل محمّد صلى الله عليه و آله بزرگ عربها ، امّا كسى كه نباشد در جبّهء او غير خداى بىنياز پس
هامش
( 1 ) نفحات الانس : 488 ، حديقة الشيعه : 568 .
( 2 ) مثنوى : 4 / 56 .
( 3 ) مثنوى : 4 / 55 .
( 4 ) تحفة الاخيار : 408 .
( 5 ) شرح گلشن راز : 373
( 6 ) شرح فصوص الحكم : 186 ، حلية الاولياء : 10 / 208 .