موضوع بااهمّيت عقل را با توجّه به روايات كتاب العقل و الجهل اصول الكافى و با نگاهى به شرح مرحوم ملّا صدرا بر اين كتاب ، مورد بررسى قرار دهد .
مسائل مربوط به اين بحث ، در سه حوزهء زير ، قابل طرح است :
اوّل اين كه مفهوم عقل چيست ؟ و در رشتههاى مختلف علوم به چه معانىاى آمده است ؟ و رابطهء عقل با علوم مختلف ، چگونه است ؟
دوم اين كه حقيقت و ماهيت عقل چيست و چه تعريفى براى عقل مىتوان بيان كرد ؟ عقل ، موجودى عينى و خارجى است يا مفهومى ؟ مجرّد است يا مادّى ؟ و آيا عقل در وجود انسان قرار گرفته يا خارج از آن ؟ چه رابطهاى ميان عقل و انسان ، وجود دارد ؟
سوم ، شناخت مفهوم عقل در روايات ، كه شامل شاخههاى زير است :
1 . موارد استفاده از عقل در روايات ؛
2 . ويژگىهاى ذكر شده براى عقل در روايات ؛
3 . وظايف و كاركردهاى عقل از منظر روايات ؛
4 . معانىاى كه از عقل در روايات ، مطرح است .
در بين مطالب ياد شده ، آنچه بيشتر مورد نظر اين پژوهش است ، مباحث مربوط به شناخت مفهوم عقل در روايات است و مباحث ديگر ، در حدّ اشاره ، مطرح گرديدهاند . بنا بر اين ، سؤال اصلى آن ، چنين مطرح شده است كه : مراد از كلمهء عقل در روايات كتاب العقل و الجهل اصول الكافى چيست ؟ و آيا نظر ملّا صدرا در اين باره ، منطبق بر روايات هست يا خير ؟
هدف ، به دست آوردن مفهوم عقل در روايات است تا از اين طريق ، شناخت و درك بهترى از معارف ناب اسلامى صورت پذيرد . اين هدف ، در كمتر اثرى دنبال شده است ؛ زيرا از ميان منابعى كه به موضوع عقل پرداختهاند ، تنها چند اثر معدود ، مفهوم عقل در روايات را دنبال كردهاند و در آنها نيز نگاه مستقيمى به احاديث ، نشده است .
كافى پژوهى ( گزارش پايان نامه هاى مرتبط با كلينى و الكافى ) ( فارسى ) — صفحة 527
مساهمون: سيد محمد على ايازى
ص٥٢٧