الحاصل ، روز سوم [ ذيحجه ] : از آنجا حركت نموده ، روانه قصر شيرين شديم . در بين راه چند ظرف ماست گاوميش به جلو قافله آوردند ، يك ظرف آن را بنده براى نوبرخريده ، سر سوارى خوردم ، حقيقت عجب ماستى بود .
و از آنجا گذر نموده در نزديكى قصر شيرين سياحت شهر ى كه خسرو پرويز ، در ايام سلطنت خود ، از سنگ و گچ بنا نموده و حال ويران شده كرديم و نيز جوى آبى هم كه اهالى آنجا ، آن را جوى شير ، مىنامند و مشهور است كه از شير گوسفند جوى مذكور مملو مىشده ديديم .
و از آنجا سياحت قصر خرابه شيرين را نموده ، داخل آبادى قصر شده به كاروانسرائى « 1 » نزديك رودخانه اطراق كرديم ، مسافت پنج فرسنگ .
اين نقطه داراى هزار خانوار نفوس و پستخانه و گمرك خانه و سرحد حكومت نشين ايران است .
اهالى اين نقطه ، پنج قسم است ، ترك ، كرد [ 32 ] ، لر ، عرب ، فارس و همه اهالى طمّاع و محيل و بدقول و كريه المنظر هستند .
رودخانه « 2 » عظيمى از اين نقطه ، به طرف خاك عثمانى مىرود كه آب آن درايران است ، زارعت نمىشود و به عربستان كشت و زرع مىنمايند .
و نيز چشمه نفتى « 3 » در اين نقطه است ، كه بيشتر نفت ، محال لرستان و كردستان از آن مىسوزانندو خيلى تعفن دارد چون مثل نفت روس صاف گيرى نمىشود ، و در اين محل اشجار خرما و ليمو و نارنج و ساير مركبات هست ، كه دراين روز سبز و خرم ، و دكاكين زياد از هر بابت در اين نقطه دارد .
هامش
( 1 ) . كاروانسراى عباسى قصر شيرين مربوط به دوره صفوى و پهلوى است واكنون در خيابان شهدا ى اين شهرواقع شده است .
( 2 ) . رودخانه الونديا حلوانى از درون شهر قصرشيرين مىگذرد . و شهر در شمال آن بنا شده و آب شهر را تأمين مىكند .
( 3 ) . چشمه نفت درقريه سياه سرخ در قصر شيرين مىباشد . و در اين مورد اسنادى بين اداره گمركات و وزارت ماليه رد و بدل شده است كه بخشى از اسنادآن موجود است . اسناد آرشيوى سازمان اسناد ملى ايران ، سند شماره 240004829 ، 1330 ه . ق .