مؤيد ، مبانى اى هستند كه با وجود آنها سياق شرايط و بايستگىهاى لازم را براى تحقق و ظهور پيدا مىنمايد .
بيان معانى الفاظ ، بيان معانى جمله ها ، بيان معانى آيه ها ، تعيين مرجع ضمير ، نقد و بررسى روايات ، تعيين محل نزول آيات و سور ، نقد و بررسى آراء مفسران ، تعيين اعراب و عامل ، تبيين مجمل ، يقين به عدم احتمال غير مراد ، تعيين مصداق كلمه ، اختيار وجوه قراءات ، تعيين محلهاى وقف و ابتدا ، از مهمترين كاركردهاى سياق در رفع ابهام از آيه است .
موضوع اختيار قرائت از دو منظر قابل بحث است . اختيار قرائت در نزد قراء سبع و عشر ، و اختيار قرائت در نزد صاحب نظران دانش قرائت پس از قراء سبع و عشر . اختيار قرائت در نزد قراء بر پايه نقل بوده است و كمتر موردى يافت مىشود كه قراء به علت اختيار قرائت خود اشاره كرده باشند ؛ اما اختياراتى كه پس از قراء سبع و عشر انجام گرفته است همراه با توجيه و دليل است كه اين توجيهات در منابع احتجاج قراءات و برخى از تفاسير ذكر شده است .
بر خلاف ديدگاه اهل سنت اختلاف قراءات صرفا مبتنى بر نقل و روايت نبوده بلكه عواملى از جمله رسم الخط نيز در پيدايش آنها دخالت داشته است ، همانگونه كه بعضا قراءات در شكل نگارشى پاره اى از كلمات تأثيرگذار بوده است .
از ميان 1573 اختلاف قرائتى كه در فرش الحروف قراء سبع شمارش شده است ، در سيصد مورد سياق مستند وجه قرائى دانسته شده است .
سياق در دست يا بى به قرائت صحيح ، در موارد اختلاف قرائت ، نقش آفرين است . اين نقش آفرينى فى الجمله و جزيى است و گونههاى مختلف و متعددى دارد . در برخى موارد سياق مؤيد يك وجه قرائى است بدون اين كه سياق در رد وجه ديگر نقشى داشته باشد . در پاره اى از موارد نيز سياق مؤيد هر دو وجه است و در مواردى بسيار اندك سياق در كنار اين كه يك وجه از قرائت را تأييد مىكند ، وجه ديگر را رد مىكند .
منابع احتجاج قراءات از اولين منابعى است كه به بررسى توجيه قراءات پرداخته اند . اين منابع سياق را قرينه اى بر تقويت و ترجيح يك وجه قرائى مىدانند ؛ اما رويكردى كه به سياق و مفهوم آن دارند ، يك رويكرد لفظى است و سياق در نزد آنها به شباهت و تناسب الفاظ خلاصه مىشود . البته به سياق معنوى هم اشاره دارند كه دادههاى آمارى نشان مىدهد تنها در حدود شش درصد به سياق معنوى توجه دارند .
اثر سياق در اختيار قراءات ( فارسى ) — صفحة 449
مساهمون: زهرا قاسم نژاد
ص٤٤٩