74 .
( وَ ما آتَيْتُمْ مِنْ رِباً لِيَرْبُوَا فِي أَمْوالِ النَّاسِ فَلا يَرْبُوا عِنْدَ اللَّهِ وَ ما آتَيْتُمْ مِنْ زَكاةٍ تُرِيدُونَ وَجْهَ اللَّهِ فَأُولئِكَ هُمُ الْمُضْعِفُونَ )
( روم : 39 )
« و آنچه [ به قصد ] ربا مىدهيد تا در اموال مردم سود و افزايش بردارد ، نزد خدا فزونى نمىگيرد و [ لى ] آنچه را از زكات - در حالى كه خشنودى خدا را خواستاريد - داديد ، پس آنان همان فزونىيافتگانند [ و مضاعف مىشود ] » .
فعل « لِّيَرْبُوَا » به دو وجه « لِّيَرْبُوَا » و « لِّتُرْبُوا » قرائت شده است :
الف . قرائت مشهور آيه « لِّيَرْبُوَا » با ياء و فتح واو است ( ابن غلبون ، 2009 م ، ج 2 ، ص 494 ) . فعل « لِّيَرْبُوَا » فعل مضارع مفردى است كه منصوب به لام و علامت نصب آن فتح « واو » است . در قرائت مشهور فاعل ، خود ربا است يعنى « لِيربُوَا الرِّبا » . بنابراين در اين وجه قرائى نفس ربا سبب افزايش مال مىشود ( قمحاوى ، 1427 ق ، ص 161 ) . طرفداران قرائت مشهور سياق جملات را مؤيد قرائت خود دانسته اند ؛ زيرا فعل « يَرْبُو » در جمله بعد « فَلَا يَرْبُو عِندَ اللَّهِ » به وجه مفرد و غائب آمده است و اگر « لِّيَرْبُوَا » نيز به وجه مفرد و غائب خوانده شود هماهنگ با جمله بعد خواهد بود ( ابن زنجله ، 1402 ق ، ص 559 ) .
ب . نافع « لِّتُرْبُوا » با تاء مضموم و سكون واو خوانده است ( دانى ، 1930 م ، ص 175 ) . فعل « لِّتُرْبُوا » فعل جمع مذكر مخاطب و منصوب به لام به تقدير « كَى » است . و فاعل « لِّتُرْبُوا » ، گروهى هستند كه مورد خطاب قرار گرفته اند ، يعنى « لِتُربُوا أنتُم » و فعل « لِتُربُوا » به معناى « لِتَزدادوا » است . و « لِّتُرْبُوا فِى أَمْوَالِ النَّاسِ » يعنى مالى را مىدهيد تا باعث ازدياد آن شويد . در اين وجه از قرائت افزايش مال به مُرابى اسناد داده شده است .
طرفداران قرائت نافع نيز به سياق جملات استناد نموده و مىگويند : چون جمله قبل
« وَ ما آتَيْتُمْ مِنْ رِباً »
به وجه خطاب است ، بنابراين قرائت « لِّتُرْبُوا » هماهنگ با سياق جملات خواهد بود ( مكى بن ابى طالب ، 1404 ق ، ج 2 ، ص 184 ) .
تحليل اثر سياق در اختيار قرائت : قراء فعل « لِّيَرْبُوَا » را به دو وجه « لِّيَرْبُوَا » و « لِّتُرْبُوا » قرائت كرده اند . منابع احتجاج هر دو وجه قرائى را هماهنگ با سياق جملات مىدانند . هر دو وجه قرائى در اين معنا اتفاق دارند كه نتيجه دادن ربا ، افزايش مال است . با اين تفاوت كه در