سياق جملات را علت قرائت « يَعْمَلُونَ » مىداند ؛ زيرا در جمله قبل مىفرمايد : « إِذْ جَاءتْكُمْ جُنُودٌ » و چون سخن از لشكر مشركان است قرائت با ياء هماهنگ با سياق خواهد بود ( ابن زنجله ، 1402 ق ، ص 570 ) .
تحليل اثر سياق در اختيار قرائت : فعل « تَعْمَلُونَ » به دو وجه « تَعْمَلُونَ » و « يَعْمَلُونَ » قرائت شده است . منابع احتجاج قراءات سياق جملات را مؤيد هر دو وجه قرائى مىدانند . به نظر مىرسد سياق جملات مؤيد قرائت مشهور است ؛ زيرا خطاب متوجه مؤمنان است تا نعمت خداوند متعال را به ياد آورند . از آن جا كه امر ابتداى آيه متوجه مؤمنان است در پايان نيز خداوند با جمله
« وَ كانَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصِيراً »
به آنان هشدار مىدهد كه بدانند خداوند متعال به امور آنان آگاه است .
11 .
( وَ هُوَ الَّذِي كَفَّ أَيْدِيَهُمْ عَنْكُمْ وَ أَيْدِيَكُمْ عَنْهُمْ بِبَطْنِ مَكَّةَ مِنْ بَعْدِ أَنْ أَظْفَرَكُمْ عَلَيْهِمْ وَ كانَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصِيراً )
( فتح : 24 )
« و اوست همان كسى كه در دل مكّه - پس از پيروزكردن شما بر آنان - دستهاى آنها را از شما و دستهاىِ شما را از ايشان كوتاه گردانيد ، و خدا به آنچه مىكنيد همواره بيناست » .
فعل « تَعْمَلُونَ » به دو وجه « تَعْمَلُونَ » و « يَعْمَلُونَ » قرائت شده است :
الف . قرائت مشهور آيه « تَعْمَلُونَ » با تاء خطاب است ( ابن مجاهد ، 1988 م ، ص 604 ) . قرائت با تاء خطاب به مؤمنان و كافران است يعنى آنچه شما و ايشان انجام مىدهيد ، خدا به آن آگاه است . ممكن است خطاب تنها متوجه مؤمنان باشد . طرفداران قرائت مشهور به جمله ابتداى آيه
« وَ هُوَ الَّذِي كَفَّ أَيْدِيَهُمْ عَنْكُمْ وَ أَيْدِيَكُمْ عَنْهُمْ »
كه به وجه خطاب است ، استناد مىكنند ( مكى بن ابى طالب ، 1404 ق ، ج 2 ، ص 282 ) ؛ بنابراين سياق جملات مؤيد قرائت مشهور است .
ب . ابوعمرو « يَعْمَلُونَ » با ياء خوانده است ( ابن جزرى ، بى تا ، ج 2 ، ص 375 ) . قرائت « يعْمَلُونَ » خطاب به كفار است . قرائت با ياء هماهنگ با سياق آيه بعد :
( هُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا وَ صَدُّوكُمْ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ وَ الْهَدْيَ مَعْكُوفاً أَنْ يَبْلُغَ مَحِلَّهُ وَ لَوْ لا رِجالٌ مُؤْمِنُونَ وَ نِساءٌ مُؤْمِناتٌ لَمْ تَعْلَمُوهُمْ أَنْ تَطَؤُهُمْ فَتُصِيبَكُمْ مِنْهُمْ مَعَرَّةٌ بِغَيْرِ عِلْمٍ لِيُدْخِلَ اللَّهُ فِي رَحْمَتِهِ مَنْ يَشاءُ )