1 .
( إِنَّا أَرْسَلْناكَ بِالْحَقِّ بَشِيراً وَ نَذِيراً وَ لا تُسْئَلُ عَنْ أَصْحابِ الْجَحِيمِ )
( بقره : 119 )
« ما تو را به حق فرستاديم ، تا بشارتگر و بيمدهنده باشى ، و [ لى ] درباره دوزخيان ، از تو پرسشى نخواهد شد » .
فعل « ولا تسأل » به دو وجه مرفوع « وَلَا تُسْأَلُ » و مجزوم « وَلَا تَسْأَلْ » قرائت شده است :
الف . قرائت مشهور آيه به رفع تاء و لام « وَلَا تُسْأَلُ » است ( ابن جزرى ، بى تا ، ج 2 ، ص 221 ) . فعل « وَلَا تُسْأَلُ » فعل مضارع مجهول است كه ضمير مستتر « أنت » نائب فاعل آن است . بنابر اين قرائت ، معنا به اين صورت است : « تو كه رسول خدا و فرستاده به حق مىباشى ، مسؤول اهل جهنم نيستى ؛ زيرا تو تنها موظف به تبليغ رسالت و تبشير و انذار هستى و هنگامى كه تو به وظيفه خود عمل نموده اى در برابر لجاجت كفار مسؤوليتى ندارى » .
مفسران و معربان قرآن كريم در اعراب فعل « وَلَا تُسْأَلُ » دو وجه را بيان نموده اند :
1 . فعل « وَلَا تُسْأَلُ » جمله حاليه است كه به حال مفرد عطف شده است ، و تقدير آن اين گونه است « أرسلناك غير سائلين عن أصحاب الجحيم » ( ابوعلى فارسى ، 1404 ق ، ج 2 ، ص 216 ) .
2 . « وَلَا تُسْأَلُ » جمله مستأنفه باشد « ولست تُسأل عن أصحاب الجحيم » ( طبرسى ، 1372 ش ، ج 1 ، ص 371 - 372 ) .
مستند قراء در اختيار قرائت مشهور ، قرائت ابن مسعود است كه « وَلَن تُسأَلَ » خوانده است ( ابن زنجله ، 1402 ق ، ص 112 ) .
ب . نافع « وَلَا تَسْأَلْ » به فتح تاء و جزم لام خوانده است ( دمياطى ، 1407 ق ، ص 146 - 147 ؛ دانى ، 2005 م ، ص 406 ) . در اين وجه از قرائت فعل « وَلَا تَسْأَلْ » فعل نهى است كه مىتوان آن را به دو وجه معنا كرد :
1 . مراد از فعل « وَلَا تَسْأَلْ » نهى رسول خدا صلى الله عليه وآله و سلم است و هماهنگ با شأن نزولى است كه در برخى از تفاسير ذكر شده است . در برخى از تفاسير نقل شده است ، رسول خدا صلى الله عليه وآله فرمودند : « ليت شعرى ما فعل أبواى » در پاسخ به حضرت اين آيه شريفه نازل شد و از حضرت خواست تا از كفار سؤال نكند ( سمرقندى ، بى تا ، ج 1 ، ص 89 ) . ابوحيان معتقداست اين وجه از معنا نمىتواند صحيح باشد و مراد آيه ، نهى رسول خدا صلى الله عليه وآله