جغرافياى مذهبى شافعيان در مناطق كرد نشين ايران و عراق عصر سلجوقى
زيبا شمسى « 1 »
چكيده
در پى سيطره يافتن سلجوقيان بر ايران و عراق و به سبب علاقه آنان به حمايت از تسنن ، شافعيان به يكى از بزرگترين قدرتهاى مذهبى تبديل شدند و پيروان زيادى در سراسر جهان اسلام پيدا كردند . در اين دوران شهرهاى كرمانشاه ، همدان و شهرزور شاهراه ارتباطى شافعيان ايران و عراق و نقطه تمركز شافعيان بودند . اين پژوهش بر اساس اين پرسش اساسى بنيان گذاشته شده است كه پراكندگى مذهبى شافعيان در مناطق كردنشين ايران و عراق در دوره سلاجقه چگونه بوده است ؟ از آنجا كه اين پژوهش توصيفى است ، براى پرسش فرضيهاى مطرح نشده است ولى بر اساس روش توصيفى و با تحليل برخى دادهها سعى شده است به پرسش فوق پاسخ داده شود و در نهايت اين نتيجه حاصل شد كه تلاشهاى فقها ، متكلمين ، قضات و صوفيان شافعى مذهب و نيز ساختار اعتدالى مذهب شافعى از عوامل اصلى گسترش اين مذهب در ايران پيش از دوره سلجوقى به شمار مىآيند ، كه تحت تاثير اين عوامل بيشتر شهرهاى كردنشين ايران و عراق مذهب شافعى را پذيرفتند . اگرچه حاكمان سلجوقى طرفدار مذهب حنفى بودند ، اما توجه قشر دوم حاكميت سياسى ، يعنى وزراء بويژه خواجه نظام الملك طوسى باعث شد كه شافعيان منطقه جبال در عرصههاى سياسى ، اجتماعى و فرهنگى تقويت شده و خاندانهاى مشهورى مانند خاندان شهرزورى ، شيرويه و فرضى از ميان آنان ظهور كنند . در اين ميان نبايد از حكومت محلى بنىعناز غافل ماند . آنها شافعى مذهبانى بودند كه از سال 380 تا 511 ق در مناطق غرب ايران حكومت كردند و با حمايت و تقويت بزرگان و عالمان شافعىمذهب در مناطق تحت نفوذ خود ، خدمات زيادى به مذهب شافعى انجام دادند . از اين زاويه بررسى شافعيان غرب ايران در خور توجه است .
كليد واژه : شافعيان ، كردها ، جبال ، عراق عجم ، بنىعناز .
هامش
( 1 ) . كارشناس ارشد تاريخ ، دانشگاه الزهراء تهران /shams ziba @ yahoo . com