فرهنگ اروك در بين النهرين و جنوب غرب ايران
محسن توحيدى « 1 »
آرزو قائم پناه « 2 »
چكيده
شكلگيرى و گسترش فرهنگ اروك ابتدا از محوطهاى به همين نام در بين النهرين آغاز شد ، سپس به سمت جنوب غرب ايران و دشت شوشان گسترش يافت پس از آن به سمت شمال و در امتداد دو رود زندگى يعنى دجله و فرات با به وجود آمدن استقرارهاى متعدد ادامه يافت . در اواخر دوره اروك جديد اين روند گسترش از سمت غرب به گودين تپه سپس به فلات مركزى ايران و از سمت شرق تا لوانت ادامه يافت . فرهنگ اروك در بين النهرين تنها در نيمه جنوبى گسترش يافت و نيمه شمالى راه ديگرى در پيش گرفت .
با كاوشهاى صورت گرفته در محوطه اروك 18 لايه استقرارى شناسايى شد . لايههاى 6 - 4 از مهمترين لايههاى شناسايى شده است ، چرا كه پيشرفت در معمارى ( زيگوراتسازى ، ساخت معبد ) ايجاد چرخ سفالگرى ، استفاده عمومى از مس ، همچنين آغاز نگارش ( لايه 4
a
، 4
b )
و شهرنشينى را به همراه دارد .
در هزار چهارم همانند دشت نشينان منطقه جنوب بين النهرين ، جنوب ايران نيز شهرنشينى را با تمام پيچيدگيهايش تجربه كرد . همگام با اين انقلاب تغييراتى در توليدات فرهنگى هر دو منطقه به وجود آمد از جمله مهمترين اين تحولات مىتوان به نحوه تغيير در توليد سفال اشاره كرد . در ايران محوطههايى همچون شوش ، چغاميش ، ابوفندا و . . . در بين النهرين محوطههايى همچون تلبراك ، تلگاورا و . . . برخى از مهمترين محوطههاى معروف دوره اروك هستند . پژوهشگران مدلهاى مختلفى از پيچيدگىهاى شهرنشينى اين محوطهها ارائه كردهاند كه با بررسى اين نظريات به چگونگى تاثير جغرافيا در پراكندگى محوطهها ، مقدار تاثير و تأثرات فرهنگها بر يكديگر ، چگونگى ارتباطات سياسى و اقتصادى بين دو دشت ايران و بين النهرين پرداخته خواهد شد .
كليد واژه : فرهنگ اروك ، بين النهرين ، جنوب غرب ايران ، شوش ، چغاميش .
هامش
( 1 ) . كارشناس ارشد باستان شناسى دانشگاه آزاد اسلامى واحد ابهر /mohsen tohidigara @ yahoo . com( 2 ) . كارشناس ارشد مرمت اشياء تاريخى و فرهنگى دنشگاه آزاد اسلامى واحد ابهر /Arezoo ghaempanah @ yahoo . om