در جستجوى هويت مشترك ؛ تشيع و عتبات عاليات ميراث مشترك عراق و ايران
پرويز پوركريمى « 1 »
دكتر كريم حاجىزاده « 2 »
چكيده
عراق به دليل موقعيت جغرافيايى ممتاز و حاصلخيزى و آب فراوان به عنوان قطب جاذب جمعيت تمدنساز مطرح بوده و در طول تاريخ متشكل از گروههاى قومى و مذهبى متنوعى بوده است . از مهمترين اين گروهها مىتوان به شيعيان اشاره كرد كه به لحاظ فرهنگى ، قومى ، مذهبى و تاريخى با ايران وجوه مشترك ديرينهاى دارند . پژوهش حاضر كه از لحاظ روش شناسى ، تحليلى - تطبيقى است ؛ با بررسى تاريخچه پيدايش تشيع و عتبات عاليات در عراق در جستجوى هويت و ميراث مشترك بين ايران و عراق است .
نتايج پژوهش حاكى از آن است كه درهم تنيدگى مسائل عراق با ايران بيش از هر كشور ديگرى بوده و هرگونه تحول در اين كشورها ، بر ديگرى تاثير شگرفى داشته است . طبق نظر اكثر تاريخنگاران ، شاه اسماعيل صفوى با فتح بغداد در سال 887 ش موجب ترويج مذهب تشيع در عراق شد . از لحاظ جغرافيايى شيعيان بيشتر در مناطق جنوب و مركزى عراق ساكن هستند و اكثريت جمعيت استآنها و شهرهايى همچون بصره ، عماره ، ذىقار ، سماوه ، قادسيه ، كربلا ، واسط ، نجف ، دياله ، بابل و شهرهاى مذهبىهمچون كاظمين و سامرا را تشكيل مىدهند . عراق با اينكه گاهواره تشيع و در برگيرنده فضاهاى مقدس زيارتى است و نيز با وجود اينكه اكثريت مردم آن شيعه هستند ( 60 % ) ، تشيع در اين كشور از لحاظ سياسى همواره در اقليت بوده است . ريشه ناديده گرفتن حقوق سياسى شيعيان و سركوب آن را بايد به لحاظ تاريخى در رفتار دولت عثمانى سنى مذهب ، سياستهاى استعمارى انگليس و دولتهاى حاكم ، بخصوص از سال 1968 م ، كه نقطه عطفى در نهادينه شدن ساختار بعثى گرديد ، دنبال نمود .
كليد واژه : ايران ، عراق ، تشيع ، عتبات عاليات ، هويت مشترك ، حزب بعث .
هامش
( 1 ) . دانشجوى دكترى باستان شناسى اسلامى دانشگاه محقق اردبيلى اردبيل /par . purkarimi @ ut . ac . ir( 2 ) . عضو هيأت علمى گروه باستان شناسى دانشگاه محقق اردبيلى اردبيل / اkarbastani @ yahoo . com