نقش ايرانيان در شكلگيرى و توسعه كالبدى شهرهاى اسلامى - زيارتى عراق
دكتر كريم حاجىزاده « 1 »
پرويز پوركريمى « 2 »
چكيده
از نظر تاريخى ، آميزش هميشگى بين مردم ايران و عراق وجود داشته و ارتباط فرهنگى ، سياسى و اقتصادى ايران و عراق پيشينه طولانى دارد . براى پيگيرى اين مسئله مىتوان به نقش ايرانيان در شكلگيرى و توسعه كالبدى شهرهاى اسلامى - زيارتى عراق از جمله شهرهاى زيارتى كربلا ، كاظمين ، نجف و كوفه و . . . اشاره كرد . پژوهش حاضر كه از لحاظ روش شناسى ، تحليلى - تطبيقى است ، با هدف بررسى نقش ايرانيان در شكلگيرى و توسعه كالبدى شهرهاى زيارتى و عتبات عاليات عراق نوشته شده است .
نتايج پژوهش حاكى از آن است كه ارتباط اقتصادى عتبات عاليات با ايران و ارسال وجوهات شرعى از سوى مردم و مخصوصاً بازاريان ايران ، همواره يكى از مهمترين منابع درآمد شيعيان عراق در راستاى بهسازى و توسعه عتبات عاليات بوده است . اين امر بويژه بعد از فروپاشى سلسله صفويه در ايران و استقرار بسيارى از مراجع و رهبران دينى با توان مالى بالا در شهرهاى زيارتى عراق از جمله نجف و كربلا روند روبه رشدى داشت و در پى آن مركز علمى و فقهى از اصفهان به كربلا و بعد از آن به نجف منتقل گرديد . همين مسئله باعث رشد چشمگير عتبات عاليات گرديد تا اينكه در دوره پهلوى ، اعمال محدوديت در روابط اقتصادى ، اجتماعى و مذهبى ايرانيان با عتبات عاليات و قطع جريان وجوهات شرعى به عتبات عاليات و از سوى ديگر ، كنترل صندوقهاى مالى عتبات توسط حزب بعث و در پى آن انتقال مرجعيت شيعه از عراق به ايران و روانه شدن وجوهات مذهبى شيعيان به قم به جاى عتبات ، توان مالى و اقتصادى شهرهاى مذهبى عراق براى توسعه تضعيف گرديد و در مقابل ، شهر قم در روند رشد و توسعه كالبدى قرار گرفت .
كليد واژه : شهرهاى اسلامى ، عتبات عاليات ، ارتباط اقتصادى ، رشد و توسعه شهرى .
هامش
( 1 ) . عضو هيأت علمى گروه باستان شناسى دانشگاه محقق اردبيلى اردبيل / اkarbastani @ yahoo . com( 2 ) . دانشجوى دكترى باستان شناسى اسلامى دانشگاه محقق اردبيلى اردبيل /par . purkarimi @ ut . ac . ir