عاشورا در نگارههاى حديقه السعداء فضولى بغدادى
دكتر مهدى محمد زاده « 1 »
چكيده
بغداد كه در عصر عباسيان شاهد شكل گيرى اولين مكتب كتاب آرايى اسلامى بود ، هر چند كه با هجوم مغول ها جايگاه محورى خود را در عرصه كتاب آرايى از دست داد ولى حداقل در دو دوره ديگر ، يعنى عصر آل جلاير و عثمانى ، نيز شاهد شكوفايى اين هنر بوده است .
از شاهكارهاى كتاب آرايى اين دوره در بغداد مىتوان نسخ مصور متعدد برجاى مانده از اثر معروف فضولى ، يعنى حديقه السعداء را نام برد . اين اثر در زمان حاكميت سلطان سليمان ، به سال 1542 نوشته شده و در همان زمان مورد تصوير گرى قرار گرفته است . اين كتاب نه تنها عالى ترين مقتل تركى شناخته شده است بلكه نسخ مصور متعدد برجاى مانده اين كتاب بيشترين و منحصر بفرد ترين تصاوير واقعه كربلا را در خود محفو ظ دارند . در طى اين مقاله 12 نسخه مصور از كتاب حديقه السعداء ، كه در موزههاى مختلف جهان پراكنده هستند و نيز صفحات مصور پراكنده ايى از اين كتاب كه در 7 مجموعه و يا موزه ديگر جهان به دست آمدهاند ، به شيوه توصيفىتحليلى مورد بررسى موضوعى قرارگرفتهاندتا وقايع عاشورا از منظر نگارههاى بر جاى مانده در نسخ مصور اين كتاب بررسى شود .
نتايج پژوهش نشان مىدهد كه نمونه مورد مطالعه ، هرچند در تقسيم بندى هاى معمول مكاتب نگارگرى در حوزه مكتب عثمانى و به عبارتى دقيق تر در حوزه مكتب بغدادعثمانى قرار داده مىشود ، ولى امر صرفا توجيه تاريخىحاكميتى دارد و گرنه مبانى نظرى و تجسمى اين مكتب به هنر نگارگرى ايرانى وابسته است .
كليد واژه : حديقه السعداء ، فضولى بغدادى ، مكتب بغداد ، نگارههاى عاشورايى .
هامش
( 1 ) . استاديار دانشگاه هنر اسلامى تبريز /mehimz 722 @ yahoo . com