مطالعه كالبدى ساختار معمارى و فضايى نيايشگاههايى دوره نوسنگى ايران
عباس مترجم « 1 »
زهرامولانا « 2 »
چكيده
انسان دوره نوسنگى علت بروز برخى از مسائل و بسيارى از پديدههاى طبيعى را نمىدانست ، بنابراين تلاش مىكرد آنها را به مدد باورها و آداب آيينى دفع كند . براساس تجربه روش جديد زندگى كه بر توليد و خصوصا كشاورزى استوار بود تاثير نيروهاى نامرئى در رشد و تكوين گياه و تغييرات دائمى در اين فرايند وى را به درك وجود چنين نيروهايى واداشت كه همين باورها سبب شد كه آثار انسانهاى اين دوره رفته رفته با هدف و محتواى آيينى و وابسته به نيروهاى مرموز در قالب نمادها ، نشانهها و فضاهاى آيينى با ويژگىهاى خاص آفريده شوند . اعتقاد به اين نيروها سبب شكلگيرى انديشه دين ، زمان و مكان قدسى گرديده است كه بازتاب آن را مىتوان در زندگى روزمره اين افراد بازيافت . به همراه اين تغييرات اوليه ، تراكم و اندازه جمعيت نيز افزايش مىيابد و فرمهاى پيچيده معمارى ، بناهاى يادمانى ، فضاهاى نيايشگاهى ، پيشرفت و تحولاتى عظيم را در ساختار اجتماعى اعتقادى دين و ايدئولوژى اين دوره روشن مىسازد . ساختار معمارى يادمانى با ويژگىهاى چون بزرگى ابعاد ، تزيينات و سكوها نسبت به ديگر سازههاى معمارى ممتاز و قابل تشخيص هستند كه مىتوان در محوطههاى دوره نوسنگى ايران ( زاغه ، شيخىآباد ، گنجدره ، سراب ، سنگ چخماق ) مشاهده كرد كه از بسيارى جهات با نمونههاى بزرگتر و شاخصتر محوطههاى همجوار ( گوبكلىتپه ، چاتالهويوك ، عينالغزال ) قابل مقايسه است . گونه شناسى فضاهاى قدسى در محوطههاى كاوش شده از دوره نوسنگى توانسته تا حدود زيادى نوع ساختار واحد اين فضاها را بررسى و روشن سازد . در اين مقاله سعى شده است با نگاهى نو به محوطههاى دوره نوسنگى ، به توصيف و تحليلى دقيق در باب عوامل مؤثر در شكلگيرى و ساختار فضاهاى نيايشگاهى اين دوره و دادههاى آيينى وابسته بدان پرداخته شود .
كليد واژه : دوران نوسنگى ، معمارى باستان ، نيايشگاه ، عبادتگاه .
هامش
( 1 ) . . استاديار دانشگاه بوعلى سينا همدان /amotarjem @ gmail . com( 2 ) . دانشجوى كارشناسىارشد باستان شناسىدانشگاه بوعلىسينا همدان /Z . Molana @ gmail . com