مرتبهاى رسيده كه اكثر اهل علم كه خبرى از اخبار ندارند و احاديث را در خدمت استاد نخواندهاند و از مشايخ اخذ ننمودهاند به بركت شروح آن عالىمقدار درس حديث مىگويند ، و به وسيله شروح او از تصحيف و تحريف مصون و محروساند .
و اين شروح : شرح كافى است ، و شرح تهذيب ، كه هريك زياده بر صد هزار بيت است . و چون والد مرحوم او بر من لا يحضره الفقيه شرح عربى و فارسى نوشته ، و بر استبصار بنا بر فرموده او اين حقير شرح نوشتهام ، بر اين دو كتاب شرح ننوشتند .
و شرح كافى او ناتمام است كه بنابر وصيت آن مرحوم مبرور اين حقير اكنون به اتمام آن اشتغال دارم ، ان شاء الله تعالى به ميامن الطاف الهى به اتمام رسد .
دويم : آن كه احاديث كتب اربعه در جنب ساير احاديث شيعه ، قليلى است از كثير ، و اكثر احاديث شيعه در آن كتب مسطور نيست . و جمعى از متقدّمان علماء مانند عياشى و على بن ابراهيم و ابن بابويه و شيخ طبرسى و غير ايشان بعضى از آن احاديث را در مصنّفات ديگر ، غير كتب اربعه ، جمع و تدوين نمودهاند ، و برخى ديگر در اصول اربعمائه مسطور بوده و به كتب ديگر نقل نشده .
آن بزرگوار احاديث كتب آن علماى اخيار را با احاديث بعضى از اصول اربعمائه كه بعد از تفحّص بسيار به دست او آمده ، از اطراف عالم آنها را تحصيل نموده ، همه را در كتاب بحار الأنوار جمع نمود ، و از نسخههاى متعدّد كه به دست آورده بود تصحيح نمود ، و بيان و توضيح فرمود ، و حلهاى مختلف كه از علماى سلف و خلف دست به دست به او رسيده بود و حلها كه بهخاطر خطير او رسيده بود در آن كتاب ايراد نمود . و در هر باب ، آيات كريمه قرآنى را كه مناسب به آن باب بود نقل نمود ، و به تفسير و تأويل آن آيات پرداخت ، و اقوال مفسّران را كه در تفسير آن آيات ذكر نمودهاند درج نمود ، و به صواب و خطاى آن اقوال اشاره فرمود ، و احاديث آن باب را بر آيات تطبيق نمود ، و اقاويل حكما و متكلّمان را در بسيارى از مباحث ايراد نمود ، و به جرح و تعديل آنها اشاره فرمود .
محقق مجلسى ( شرح احوال و آثار فقيه عارف ) ( فارسى ) — صفحة 576
مساهمون: الشيخ رحيم القاسمي
ص٥٧٦