17 . ميرزا محمد اردبيلى كاشانى
ميرزا محمد بن سلطان محمد اردبيلى معروف به محقّق بيدگلى ، از عرفا و شعراى عصر صفوى است كه ساكن كاشان بوده و « بسى از گم گشتگان تيه ضلالت را راهنماى كوى معرفت گشته ، در سلك ارباب حال و اصحاب كمال انسلاك داده است . گاهگاهى طبع مستقيم آن متمّم مقالات صاحب كمالان بلند خيال ، رغبتى به گفتن شعر كه شمّه اى از كمالات اوست دارد . تخلّص آن مدقّق در آن فنّ ، « محقق » است . اشعار بلاغت آثارش همگى بهجت آميز و شورانگيز است . ديوان ابيات آن مليح البيان كه موسوم است به اثنى عشريهء دوازده هزار بيت مىتواند بود ، كه تمامى در توحيد و نعت و منقبت و مدح حضرات ائمه است . سنّ شريف ايشان هذا اليوم كه 1076 هجرى است از عقد صد متجاوز شده . در فنّ سلوك از جمله مريدان شيخ المشايخ الأعظم الأمجد حضرت قاضى اسد است » . « 1 »
در پشت نسخه خطى كتاب لوامع صاحبقرانى ( ملكى جناب سيد جلال الدين موسوى يونسى ) به خط عالم جليل ملا عبد الغفور بن شاه مرتضى كاشانى برادر مولانا محسن فيض چنين آمده است : « در روز عيد غدير سنه 1048 ق . در بيت حقير فقير ، عالمان عارفان جليلان ، أعنى : مولانا الفقيه العارف مولى محمد تقى مجلسى ، سلّمه الله ، و مولانا العارف السالك حاجى محمد اردبيلى الملقّب بالمحقق بيدگلى ، سلّمه الله ، نهار مدعوّ بودند . در حضور اين حقير فقير إلى الله الغنى با هم عقد اخوّت بستند . أطال الله عمرهما بجاه محمد و آله الطاهرين » .
محقّق در پايان رساله تذكرة الذاكرين خود مى نويسد :
« نسبت خرقه و تعليم ذكر و رخصت ارشاد اين كمينه فقرا و نامرادان غير محسوب
هامش
( 1 ) . قصص الخاقانى ج 2 ص 197 .