ساخته كه بعدها به « شبهات كاتبى » معروف گرديده است « 1 » . خواجهء طوسي چون اين شبهات را بديد رسالهاى در پاسخ آنها نگاشت ، وچون رسالهء خواجة بدست دبيران رسيد ، پاسخهاى خواجة را رد كرد وبنزد خواجة گسيل داشت ، وخواجة از نو بدانها پاسخ نگاشت . دبيران چون پاسخهاى خواجة را ديد ، گويا براي آنكه مبادا دچار سرنوشت ابن كمونة شود ، يك اعترافنامه نگاشت وبنزد خواجة فرستاد . أما با آنكه خواجة پاسخى مشعر بر تنزيه وتبرئه أو پس از اين اعترافنامه نگاشت ، باز هم شبهات كاتبى تا سدههاى پسين مورد گفتگو بود ، چنانكه حزين در سدهء يازدهم در سرگذشت أستاذ خويش كمالاى فسائى ( م 1134 ق ) كه داماد مجلسي بود ، ميگويد : رسالهاى در رد شبهات كاتبى دارد . ( تذكرهء حزين چ أصفهان ص 30 ) .
اين رسالههاى كاتبى وپاسخهاى خواجة بجز آخرين پاسخ خواجة باعترافنامه كاتبى « 2 » بوسيلهء آل ياسين در دفترى در 68 ص . در بغداد 1956 م . چاپ شد .
كاتبى را دربارهء منطق ومسائل گوناگون پزشكى نيز پرسشهائى بدست است كه خواجة بدانها پاسخ گفته است ، ودر آثار أو ياد شده ص 8 و 98 و 187 ديده شود
دبيران كاتبى تحت تأثير فخر رازي :
با آنكه دبيران كاتبى شاگرد خواجهء طوسي بشمار ميآيد ، چون همزمان أو بوده ، واز نظر مذهبي متعصبتر از وى بود ، ودستگاه خلافت عباسى را بر حكومت مغل ترجيح ميداد ، أفكار وآراء وى بيشتر تحتتأثير فخر رازي ( م 606 ق ) بود وفلاسفه را رد ميكرد وگاهى از فخر نيز در اين راه تندتر است .
چنانكه در ص 155 براي نپذيرفتن سلسلهء عقول عشرة ، قانونهاى فلسفي زير را كه
هامش
( 1 ) - كاتبى براي اثبات واجب دليلهاى تازهاى آورده است . اما علامهء حلى دربارهء دليلهاى قديم وجديد گويد : وفي التحقيق لا فرق بينهما . ( ص 102 س 10 ) . براي شناختن شبهات كاتبى ص 97 - 99 ديده شود .
( 2 ) - نسخههاى اين پاسخ خواجة در حاشيهء صفحهء پيش شناخته شد .