پادشاهى خود ، به شيعيان قلمرو حكومت خويش و نيز ملت مسلمان و شيعهء كشور همسايهء ايران ، جفاها و ستمهاى بسيار كرده بودند و افزون بر اين ، حكومت عثمانى ، بويژه پس از سرنگونى سلطان عبد الحميد ثانى ، به بهانهء استقرار مشروطيت ، نسبت به شخص صاحب عروه ، مرتكب جفاها و بىحرمتىهاى بسيار شده بود ، كه يك قلم آن ، دستگيرى و تبعيد چند سالهء ياران نزديك سيد ( نظير شيخ محمد حسين آل كاشف الغطاء ) بود كرده بود كه شرح جانسوز آن ، در بخش دهم كتاب حاضر ، فصل : « مرحلهء سوم : امتناع [ سيد ] از تأييد اصل مشروطهء وارداتى . . . » ، گذشت .
با اينهمه ، حفظ « جهت جامعهء اسلاميه » ( يعنى « وجه مشترك » مسلمين جهان :
قرآن و پيامبر و قبلهء واحد ، در برابر « دشمن مشترك » آنان : كفر صليبى ) كه مصلحت عالم اسلام و رهنمود ائمهء بزرگوار شيعه بود ، اقتضا مىكرد كه مرجعيت تشيع در عراق ( به رهبرى صاحب عروه ) ، به پاس مصالح اسلام و مسلمين ، از پيشينهء سياه حكام آل عثمان چشمپوشى كند و در هنگامهء هجوم كفر به دار الاسلام ، از دولت عثمانى ( كه بههرحال ، « مسلمان » مىنمود و با كفر محارب ، درگيرى داشت ) اعلام حمايت كند . و البته ، آنگونه كه از قرائنى چون آزادى ياران سيد از تبعيد در اواسط سال 1331 ق برمىآيد ، سيد با حكومت عثمانى ، به اصطلاح خشك و خالى نيز معامله نكرده و حكومت ياد شده نيز ، در مقام اصلاح رفتار پيشين خويش با مرجعيت تشيع و هواداران و دستياران سيد برآمده بود .
در آن جنگ سرنوشت ، يكى از اركان سياست شيطانى انگليس ، ايجاد ( يا تشديد ) تفرقه و نزاع ميان ساكنان عرب امپراتورى عثمانى با حكومت عثمانى بود ( و متأسفانه چنان كه مىدانيم ، در مراحل پايانى جنگ جهانى اول ، افسون انگليسىها بر بسيارى از آزادىخواهان سادهلوح عرب ( كه از تبعيضات ترك - عرب حكام عثمانى خسته بودند ) كارگر افتاد و آنها به سوداى خام دستيابى به ايجاد كشور بزرگ و مقتدر عربى - با كمك بريتانيا ! - دست دوستى و همكارى با انگليس بر ضدّ عثمانى را فشردند و نهايتا جز تكه پارههايى از سرزمين عربى به دستشان نيامد . . . ) .
در آن شرايط حساس تاريخى ، پيدا است كه اهالى شيعهء عراق ( به دليل « تفاوت مذهبى » خويش با حكام آل عثمان ، و خصوصا « نارضايى ديرين و شديد » ايشان از رفتار
فراتر از روش « آزمون - خطا » ! : زمانه و كارنامه سيد يزدى ' صاحب عروة '" ( فارسى ) " — صفحة 623
مساهمون: على ابو الحسنى ( منذر )
ص٦٢٣