سيد كاظم يزدى خيلى مورد احترام است و او بايد مردى باشد داراى يك شخصيت روحى نيرومند كه بتواند در برابر آن همه فشارهايى كه بر او وارد آوردند تا او را به جنبش ملى [ مشروطهخواهى ] ملحق كنند مقاومت كند . بنابراين اگر او فكر كند كه شركت در امور سياسى لازم است ممكن است بتواند با دامن زدن به انقلابهاى موجود در قفقاز گرفتارى قابلملاحظهاى براى دولت روس فراهم سازد . « 1 »
اعتراض صاحب عروه ، چندى بعد ، در جريان اولتيماتوم 1911 روسها به دولت ايران نيز ( كه به اشغال بخشهاى تازهاى از كشورمان توسط روسها ، و اعدام مرحوم ثقة الاسلام تبريزى روز عاشورا در تبريز ، انجاميد ) تكرار شد و ايشان در فتواى خود ( مورخ 22 ذى حجهء 1329 ق ) چنين نگاشت :
امروز اروپايىها به حملهء نظامى به كشورهاى اسلامى سرگرم هستند . ايتاليا طرابلس [ ليبى ] را ، و روس و انگليس به ترتيب شمال و جنوب ايران را مورد تاختوتاز قرار دادهاند و اسلام رو به نابودى مىرود . بنابراين بر همهء مسلمانان ، چه عرب و چه عجم ، واجب است كه آمادهء دفاع از سرزمينهاى اسلامى باشند . مسلمانان بايد در راه بيرون راندن سربازان ايتاليايى از طرابلس و نيروى نظامى روس و انگليس از ايران ، جان و دارايى خود را فدا كنند .
اكنون بزرگترين وظيفهء مسلمانان اين است كه ايران و عثمانى را از شرّ اين كفار صليبى اشغالگر برهانند . « 2 »
اين اعتراضها ، درعينحال ، مقدمهاى بود بر اقدام جدى و چشمگير سيد در دوران جنگ جهانى اول مبنى بر صدور حكم جهاد بر ضدّ ارتش اشغالگر بريتانيا در جنوب عراق و ايران ، كه شرح آن ، موضوع گفتار بعدى اين دفتر است .
هامش
( 1 ) . تشيع و مشروطيت در ايران . . . ، عبد الهادى حائرى ، ص 116 .
( 2 ) . ر . ك ، مجلهء العلم ، نجف ، سال 2 ، شمارهء 6 ، 1 ذى حجهء 1329 ق / 23 تشرين ثانى 1911 م ، صص 284 - 285 ؛ هفتهنامهء زايندهرود ، اصفهان ، سال 3 ، ش 35 ، 29 ذى حجهء 1329 ق ؛ الثورة العراقية الكبرى سنة 1920 ، عبد اللّه فياض ، چاپ 2 : مطبعهء دار السّلام ، بغداد 1975 م ، 2 / 117 - 118 ؛ جهاديه ؛ فتاوى جهاديهء علما و مراجع عظام در جنگ جهانى اول ، به كوشش محمد حسن كاووسى عراقى و نصر اللّه صالحى ، صص 41 - 42 ؛ تشيع و مشروطيت در ايران و نقش ايرانيان مقيم عراق ، عبد الهادى حائرى ، ص 161 .