تخطي إلى المحتوى الرئيسي

فراتر از روش « آزمون - خطا » ! : زمانه و كارنامه سيد يزدى ' صاحب عروة '" ( فارسى ) " — صفحة 614

مساهمون:

ص٦١٤
« عساكر اجانب » از كشور و مسدود ساختن ابواب مداخلات بيگانگان شده‌اند . آقاى محمد تركمان ، مخاطب تلگراف را احمد شاه قاجار دانسته و آن را در كنار اسناد مربوط به مخالفت علماى عراق با اولتيماتوم روسهاى تزارى ( 1911 م / 1329 ق ) آورده است . ولى ظاهرا روى برخى قرائن « 1 » مخاطب تلگراف بايستى محمد على شاه بوده و بنابراين تلگراف در ماه‌هاى آخر دوران موسوم به استبداد صغير صادر شده است كه روسها و انگليسىها در شمال و جنوب ايران نيرو پياده كردند و بويژه ورود سالداتهاى روسى به تبريز ، موجب بروز حوادث تلخى در آن سامان گرديد كه شرح آن در تواريخ مشروطه آمده است . به هرروى ، در تلگراف مزبور كه توسط يمين الملك ( سر كنسول وقت ايران در بغداد ) به شاه مخابره شده چنين مىخوانيم : جناب اجل آقاى يمين الملك دام تأييده ، تلگراف ذيل را فورى معروض داريد : حضور اعلى حضرت همايونى ادام اللّه تعالى استقلال دولته اخبار موحشهء مداخلهء اجانب در بلاد اسلاميه خصوصا به اشتهار معاهدهء ميشومهء جديده با دولتين [ ظاهرا مراد قرارداد 1907 تجزيهء ايران به مناطق نفوذ روس و انگليس است ] موجب وحشت عموم علماى اعلام عاكفين اين اعتاب مقدسه ، معلوم است مبادرت به تخليص اسلام از اين ورطه ، اهمّ تكاليف دينيه ، و اندك تسامح به انهدام اساس اسلاميت و مملكت و اضمحلال مذهب جعفرى على مشيّده السّلام العياذ باللّه مؤدّى خواهد بود . قاطبهء علماء اين مشاهد مشرّفه ، وظايف مقاميه را تعطيل ، و در حفظ اسلام به اداى آخرين تكليف ( جهاد ) حاضر ، و از غيرت و حميّت مقام سلطنت ، رضاى به آنكه اين عهد همايونى ، تاريخ اضمحلال مذهب و زوال استقلال دولت شود ، البته غير مترقّب ، و استدعا داريم كه بعون اللّه تعالى و حسن تأييده به تخليص دين و دولت و مملكت اسلامى از اين مهلكه و قيام به وظيفهء حراست كه فريضهء ذمّهء مقام منيع سلطنت [ است ] مبادرت فرموده ، عساكر اجانب را به خاك خود برگردانيده ، ابواب مداخلات‌شان را به كلى مسدود ، و حفظ نعمت و شرف استقلال كما هو حقّه مراقبت
هامش
( 1 ) . يكى از قرائن اين است كه ، در زمان اولتيماتوم 1911 روسها ، كشور توسط نايب السلطنه ( ناصر الملك ) اداره مىشد و نامه‌ها و تلگرافهاى سياسى نوعا خطاب به وى و اعضاى دولت تنظيم مىشد نه احمد شاه خردسال .